Vloeibaar stikstof recent gestroomd op Pluto — en zijn atmosfeer stort nu in

De belangrijkste punten:

• Mechanisme: Onder de dikke stikstofgletsjer vindt bodemsmelting plaats, waardoor vloeibaar stikstof ontstaat. Dit stijgt onder druk door breuken omhoog – vergelijkbaar met smeltwater onder een aardse gletsjer .
• Tijdschaal: De stroming vond waarschijnlijk plaats in de laatste miljoen jaar of zo – geologisch recent en, belangrijker nog, het eerste bewijs van vloeistof die over het oppervlak van Pluto stroomt .
• Begeleidend artikel: Een apart team onder leiding van Alan Stern (ingediend bij arXiv op 25 juni 2026) analyseerde de donkeromrande veelhoeken in dezelfde regio en suggereerde dat dit oppervlakte-uitingen zijn van vloeibaar stikstof dat is opgestegen en opnieuw bevroren .

Het bewijs is nog indirect, maar computermodellen ondersteunen de hypothese dat warmte uit het binnenste van Pluto stikstofijs aan de basis van de gletsjer doet smelten, waar het zich verzamelt in reservoirs onder druk voordat het naar de oppervlakte barst .

Grote atmosferische verandering: de eerste gemelde drukval

Een aparte studie onder leiding van Amanda Sickafoose (Planetary Science Institute), eveneens gepubliceerd in augustus 2026 in The Planetary Science Journal, rapporteert de eerste waargenomen daling van de atmosferische druk op Pluto sinds de ontdekking van de atmosfeer in 1988 .

• Data: Tien stellaire occultaties (sterbedekkingen) die tussen 2017 en 2023 zijn waargenomen, werden gebruikt om atmosferische veranderingen te volgen .
• Belangrijkste bevinding: De bulkdruk van de atmosfeer daalde 16% tussen medio 2021 en juli 2023 . Daarvoor bleef de druk relatief stabiel sinds de New Horizons-vlucht in 2015 .
• Oorzaak: Pluto beweegt zich in zijn elliptische baan van de zon af en zal pas in februari 2114 het aphelium bereiken. Terwijl het afkoelt, bevriest stikstofgas in de atmosfeer en valt als sneeuw op het oppervlak. Dit is het begin van een voorspelde, langdurige atmosferische instorting die de komende decennia zal aanhouden .

Wetenschappers voorspelden dit bevriezingsproces al in 1996, maar de studie uit 2026 levert de eerste observationele bevestiging dat het proces daadwerkelijk is begonnen .

Een dwergplaneet in transitie

Samen schetsen de resultaten van 2026 een beeld van een Pluto die tegelijkertijd zijn atmosfeer verliest terwijl hij afkoelt en geologische activiteit behoudt via ondergrondse reservoirs die af en toe vloeibaar stikstof op het oppervlak loslaten. De donkere strepen op Sputnik Planitia zijn mogelijk plekken waar vloeibaar stikstof onlangs het oppervlak heeft bereikt en eroverheen is gestroomd, terwijl occultatiegegevens bevestigen dat de atmosfeer op grotere hoogte al aanzienlijk is verdund .

Beide bevindingen werden gepubliceerd in The Planetary Science Journal en gebruikten gegevens die jaren eerder waren verzameld – de New Horizons-beelden uit 2015 en occultatiemetingen van 2017 tot 2023. Het feit dat zulke spectaculaire ontdekkingen nog steeds voortkomen uit een enkele flyby en waarnemingen vanaf de aarde, onderstreept hoezeer Pluto ons blijft verrassen.

Zoals een onderzoeker het verwoordde: "Pluto verrast ons altijd" – en de studies uit 2026 bevestigen dat de dwergplaneet een van de meest dynamische en raadselachtige werelden in ons zonnestelsel blijft.