Wat de nieuwe deal over Russische bases in Syrië betekent voor de regio

Wat houdt het MoU in?

Het memorandum, aangekondigd door het Syrische ministerie van Buitenlandse Zaken en gemeld door het staatspersbureau SANA, bevat verschillende belangrijke bepalingen:

• Civiele faciliteiten gaan naar Syrië: Syrië gaat de luchthaven Hmeimim en de vierde commerciële ligplaats van de haven van Tartous beheren, waarmee een einde komt aan het Russische beheer van deze civiele activa . Deze faciliteiten worden geleidelijk geïntegreerd in het civiele bestuur van het land .
• Militaire locaties worden gezamenlijke trainingscentra: De voormalige Russische militaire bases worden omgebouwd tot gezamenlijke Russisch-Syrische trainings- en kwalificatiecentra — geen zelfstandige Russische bases meer .
• Implementatie binnen drie maanden: De overdracht van civiele faciliteiten moet binnen drie maanden zijn voltooid .
• Militaire samenwerking blijft bestaan: Het MoU handhaaft een kader voor bilaterale militaire en technische samenwerking, maar verleent Rusland niet langer een onafhankelijke basisoperatie .

Hoe verandert dit de militaire rol van Rusland?

Dit is de belangrijkste herijking van de Russische positie in Syrië sinds de interventie in 2015. Onder de vorige 49-jarige huurovereenkomsten die in 2017 onder Bashar al-Assad werden getekend, controleerde Rusland Hmeimim en Tartous effectief als soevereine militaire buitenposten . In die overeenkomsten had Rusland volledige immuniteit tegen de Syrische jurisdictie en het recht om de huur automatisch te verlengen met opeenvolgende periodes van 25 jaar . Het nieuwe MoU:

• Beëindigt de exclusieve militaire basisstatus van Rusland op beide locaties .
• Degradeert Rusland van een basismacht tot een medegebruiker van gezamenlijke faciliteiten, die Syrische troepen trainen naast Russisch personeel .
• Neemt de Russische operationele controle weg over civiele infrastructuur (luchthaven, commerciële havenligplaatsen), die Moskou gebruikte voor logistiek en bevoorradingsvluchten .

Wat leidde tot de deal na 18 maanden onderhandelen?

De besprekingen begonnen na de val van de regering van Bashar al-Assad in december 2024 en de installatie van het overgangsbestuur onder president Ahmad al-Sharaa . Belangrijke drijfveren waren:

• De ineenstorting van Assad: Rusland verloor zijn belangrijkste cliënt. De nieuwe Syrische regering was niet gebonden aan de royale 49-jarige basisdeals die Assad aan Moskou had gegeven . Assad zelf vluchtte in ballingschap naar Rusland .
• De hefboom van Syrië: De regering-al-Sharaa eiste heronderhandeling als voorwaarde om Rusland enige aanwezigheid te laten behouden . Al-Sharaa had eerder aangegeven niet geneigd te zijn om de Russische bases simpelweg te verwijderen, maar drong aan op voorwaarden die door Damascus werden bepaald .
• Langdurig onderhandelen: De 18 maanden durende onderhandelingen weerspiegelden moeizame gesprekken over de mate van Russische toegang, Syrische soevereiniteit en de status van civiele faciliteiten — waarbij Damascus de sterkere positie had . Al-Sharaa en Poetin hielden in januari 2026 directe besprekingen in Moskou, waarbij de bases hoog op de agenda stonden .

Hoe past dit in de bredere westerse heroriëntatie van Syrië?

De basisdeal is het meest zichtbare symptoom van de strategie van president al-Sharaa om het buitenlands beleid van Syrië na het Assad-tijdperk te resetten .

• Toenadering tot het Westen: Al-Sharaa heeft actief gezocht naar normalisatie met de Europese Unie en de Verenigde Staten. De EU startte in april 2026 formele gesprekken om de betrekkingen te herstellen en sancties te verlichten . De regering-Trump bood voorwaardelijke steun aan het overgangsbestuur, waarbij president Trump al-Sharaa in mei 2025 in Saoedi-Arabië ontmoette en hem later in november 2025 in Washington ontving . De VS trokken in december 2025 de Caesar Act in, waarmee bijna alle sancties werden opgeheven .
• Balansakt, geen breuk: Syrië blijft voor bepaalde strategische behoeften afhankelijk van Rusland — waaronder tarwe, olie en enige militaire steun — en heeft de banden niet verbroken, maar de voorwaarden worden nu door Damascus bepaald, niet door Moskou . Analisten omschrijven de aanpak als "zeer pragmatisch" — het gebruik van de Russische relatie als hefboom terwijl men onafhankelijkheid signaleert aan westerse partners . Syrië heeft ook de Oekraïense president Volodymyr Zelenskyy ontmoet, wat de diplomatieke flexibiliteit aantoont .
• Veiligheidssignalen naar Israël: In juli 2026 verklaarde al-Sharaa dat Syrië een veiligheidsovereenkomst met Israël nastreeft, waarbij een deal de weg zou kunnen banen voor een brede vrede zonder dat Syrië zijn claim op de Golanhoogten opgeeft . Dit signaleert een bredere regionale heroriëntatie weg van de Assad-tijdperk-as, die nauw verbonden was met Iran en Hezbollah .
• Strategische logica: Door de exclusieve basisrechten van Rusland in te perken terwijl de militaire samenwerking in stand wordt gehouden, geeft al-Sharaa het Westen een duidelijk signaal dat Syrië geen Russische cliëntstaat meer is — zonder een volledige breuk te veroorzaken die andere belangen in gevaar zou kunnen brengen . Zoals de International Crisis Group het beoordeelde, is Damascus "bezig om de Russische invloed doelbewust te verminderen waar haalbare alternatieven bestaan, terwijl samenwerking behouden blijft op gebieden waar geen directe substituten beschikbaar zijn" .