Zelensky’s bezoek aan Servië veroorzaakt diplomatieke breuk met Kosovo: solidariteitsvlag verwijderd

• Pristina verwijderde een grote 'Free Ukraine'-vlag die sinds het begin van de grootschalige Russische invasie in 2022 aan een centraal overheidsgebouw hing. Burgemeester Përparim Rama plaatste op 9 augustus beelden van het verwijderen van de vlag online en legde uit dat 'respect wederzijds moet zijn' en dat 'geen enkel beleid kan worden gebouwd door de staat Kosovo en de offers van zijn inwoners te negeren' .
• Kosovo’s minister van Buitenlandse Zaken Behgjet Pacolli noemde Zelensky’s herhaling van het standpunt 'een mes in de rug van de aspiraties van het Kosovaarse volk' en stelde dat dit in tegenspraak was met de solidariteit die de Kosovaren aan Oekraïne hadden betoond .
• Ook Albanië mengde zich in het debat: Tirana benadrukte dat de soevereiniteit van Kosovo 'niet kan worden verminderd of gelijkgesteld aan de Russische agressie tegen Oekraïne' .
• De Kosovaarse regering verklaarde formeel dat Zelensky’s houding geen recht deed aan het zelfbeschikkingsrecht van Kosovo en inspeelde op de wensen van de staat waarvan Kosovo zich in 2008 afscheidde .

De kwestie legde een pijnlijke asymmetrie bloot: Kosovo had de westerse sancties tegen Rusland gesteund en Oekraïne’s oorlogsinspanningen publiekelijk gesteund, terwijl Servië – dat weigert sancties op te leggen – werd beloond met een hoogbezoek en een bevestiging van zijn territoriale claims .

De positieve resultaten van het bezoek: handel, landbouw en energie

Ondanks de controverse leverde het bezoek een aantal concrete samenwerkingsafspraken op die beide partijen als een doorbraak beschouwden.

• Vrijhandelsakkoord: Beide presidenten beloofden om voor het einde van 2026 een al jarenlang vastzittende vrijhandelsovereenkomst te sluiten – die al meer dan twintig jaar op de plank lag .
• Landbouwmemorandum: Het Servische ministerie van Landbouw en Oekraïne ondertekenden een memorandum van samenwerking op het gebied van landbouw, diergezondheid en voedselveiligheid .
• Andere samenwerkingsgebieden: De gesprekken gingen over infrastructuur, energieresilientie, voedselzekerheid en gezamenlijke EU-integratie. Servië herhaalde ook zijn steun voor de territoriale integriteit van Oekraïne, inclusief de gebieden die Rusland sinds 2014 in handen heeft .
• Vučić’s evenwichtsoefening: De Servische president Aleksandar Vučić ontving Zelensky met een volledige erewacht, wat een geleidelijke bijstelling van het buitenlandse beleid signaleerde. Hij hield echter vast aan de weigering om sancties tegen Rusland op te leggen, ondanks druk vanuit de EU .

Een hoge Oekraïense functionaris zei voorafgaand aan het bezoek tegen AFP dat Kyiv’s doel expliciet was om 'de Serviërs weg te trekken van de zijde van Rusland' . Gemeten naar die maatstaf leverde het bezoek bescheiden maar tastbare vooruitgang op.

Het strategische dilemma van Oekraïne: principe versus toenadering

Zelensky’s bezoek aan Servië illustreerde op treffende wijze een kernspanning in het Oekraïense buitenlandse beleid, waarvoor geen eenvoudige oplossing bestaat.

• Principe versus toenadering: Oekraïne’s eigen strijd tegen Russische agressie is gebaseerd op de onaantastbaarheid van territoriale integriteit en internationaal recht. Het erkennen van de eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring van Kosovo – wat Oekraïne, net als Rusland, nooit heeft gedaan – zou dat fundamentele principe ondermijnen. Maar weigeren dit te doen, schaadt de relaties met Kosovo en Albanië, twee staten die Oekraïne’s oorlogsinspanningen luidruchtig hebben gesteund en zich bij de sancties tegen Rusland hebben aangesloten .
• Moskou’s reactie: Het bezoek trok de Russische woede aan. Analisten van de Kyiv Post merkten op dat Zelensky’s reis Kyiv binnenbracht in 'een van Moskou’s belangrijkste politieke bolwerken in Zuidoost-Europa' . In Belgrado zwaaiden demonstranten met Russische vlaggen en portretten van Vladimir Poetin. Sommige demonstranten noemden het bezoek 'een echte schande' .
• Eindsaldo: Oekraïne berekende dat het cultiveren van banden met Servië – een belangrijke EU-kandidaat en een geopolitiek draaipunt op de Balkan – de diplomatieke prijs met Pristina en Tirana waard was. Het bezoek slaagde erin Servië stapje voor stapje uit de Russische invloedssfeer te trekken, maar ten koste van de solidariteit met Kosovo en Albanië. De 'Free Ukraine'-vlag belandde in een hoop op een straat in Pristina .