Straat van Hormuz-deal: routeakkoord bijna rond, maar drie hoofdpunten blokkeren heropening

Huidige stand van het akkoord tussen Iran en Oman

Er is nog geen definitieve deal getekend, maar er zijn wel mijlpalen bereikt:

• Coördinaten van de route overeengekomen: Op 5 augustus liet het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken weten dat er een 'begrip' met Oman was over de coördinaten voor een nieuwe scheepvaartroute, waarbij een gezamenlijke aankondiging in de eindfase van voorbereiding is .
• 'Heel dichtbij' maar met voorwaarden: Op 8 augustus zei de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi dat Iran en Oman 'heel dichtbij' een akkoord waren, maar dat de heropening van de zeestraat afhangt van andere voorwaarden, waaronder Amerikaanse compensatie aan Iran .
• Een bilaterale deal alleen is niet genoeg: Iran heeft duidelijk gemaakt dat een akkoord met Oman de waterweg niet automatisch zal heropenen; bredere VS-Iran-kwesties blijven onopgelost .

Voorgestelde controle over de scheepvaart

Het plan in wording voorziet in een tweebaanssysteem dat Iran aanzienlijke zeggenschap geeft over het inkomende verkeer:

• Tweebaans, Iraanse controle over inkomend verkeer: Schepen die de Golf binnenkomen (inkomend) zouden een route door Iraanse wateren gebruiken onder Iraans toezicht. Schepen die de Golf verlaten (uitgaand) zouden een route door Omaanse wateren gebruiken onder Omaans toezicht .
• Iraanse eis: 'inkomende controle, uitgaand toezicht': Iran wil controle over al het inkomende scheepvaartverkeer en de mogelijkheid om in te grijpen bij uitgaand verkeer indien nodig .
• Alternatief voorstel van Oman: Oman stelde oorspronkelijk een gezamenlijk regionaal beheersmechanisme voor met vrijwillige bijdragen, gesteund door Golfstaten , maar de huidige gesprekken neigen naar het meer assertieve Iraanse controlmodel.

Tolgelden: het grootste struikelblok

De hoogte van de tolgeld is misschien wel het meest omstreden punt. De drie partijen liggen mijlenver uit elkaar:

• Het Iraanse parlement bestudeert ook een wetsontwerp dat overtreders een boete van tot 20% van de ladingwaarde zou opleggen bij ongeautoriseerde doorgang .
• Het standpunt van Oman behelsde 'vrijwillige bijdragen' om navigatie-, milieu- en reddingsdiensten te financieren – geen verplichte tol .

Voorwaarden: verbod op Amerikaanse en Israëlische schepen

Iran stelt de uitsluiting van Amerikaanse en Israëlische schepen als een ononderhandelbare eis:

• Iran wil Amerikaanse en Israëlische schepen weren uit de zeestraat. Volgens Iraanse staatsmedia verbiedt de deal 'alle Amerikaanse of Israëlische schepen' de doorgang .
• Een Iraanse parlementaire commissie bestudeert een wetsontwerp dat Amerikaanse, Israëlische en andere 'vijandige' schepen zou weren en overtreders een boete van maximaal 20% van de ladingwaarde zou opleggen .
• Iran eist ook dat de VS de marineblokkade van Iraanse havens beëindigt als voorwaarde voor heropening .

IRGC-aanvallen ondanks de gesprekken

Aanvallen op de commerciële scheepvaart zijn tijdens de onderhandelingen doorgegaan, wat het vertrouwen ernstig heeft geschaad:

• 22 april 2026: Iran viel ten minste drie commerciële schepen aan, uren nadat president Trump een staakt-het-vuren had verlengd .
• 7 juli 2026: Een Qatarese LNG-tanker liep het risico te ontploffen en een Saoedische ruwe-olietanker raakte beschadigd nabij de zeestraat; het maritieme dreigingsniveau werd verhoogd naar 'ernstig' .
• 11 juli 2026: De IRGC verklaarde de zeestraat opnieuw gesloten na het afvuren van raketten en drones op schepen .
• Top-IRGC-officieren die dicht bij de Opperste Leider staan, hebben naar verluidt het gebruik van geweld goedgekeurd om de Iraanse controle over de zeestraat veilig te stellen, wat de onderhandelingen bemoeilijkt .

Rol en uitspraken van president Trump

• Trump beschreef de VS-Iran-gesprekken op 5 augustus publiekelijk als 'heel goed' .
• De VS zijn indirect betrokken bij de Iran-Oman-gesprekken, met het vaste standpunt dat tijdelijke routes zonder enige tol of belemmeringen moeten functioneren .
• De VS eisen dat Iran zich publiekelijk verplicht tot het stoppen van aanvallen op schepen en het openstellen van alle vaarroutes zonder tol .
• Er is geen onafhankelijk bewijs dat er een doorbraak is geweest – Trumps positieve uitspraken staan in schril contrast met Irans aanhoudende eisen voor compensatie, het weren van Amerikaanse en Israëlische schepen, en de voortdurende IRGC-aanvallen.

De kern

Het akkoord tussen Iran en Oman is op papier dichtbij – de routecoördinaten zijn overeengekomen en er wordt een gezamenlijke verklaring opgesteld – maar het is nog niet ondertekend of uitgevoerd. De deal blijft geblokkeerd door drie fundamentele geschillen: Irans eis van 5–7% tol op ladingwaarde (tegenover Omans ~3% en de VS die op nul staan), Irans eis om Amerikaanse en Israëlische schepen volledig te weren, en het ontbreken van een Amerikaanse toezegging om de zeeblokkade te beëindigen. Ondertussen blijft de IRGC commerciële schepen aanvallen tijdens de gesprekken, en de zeestraat blijft effectief gesloten voor normaal commercieel verkeer.