De onzichtbare geestelijk leider van Iran: Wat is er met Mojtaba Khamenei gebeurd en wie bestuurt het land echt?

Het machtsvacuüm en de opkomst van de IRGC

• Geen enkele beslisser: Reuters meldde op 28 april dat Iran 'niet langer één enkele, onbetwiste geestelijke arbiter aan de top van de macht heeft' en dat 'de rol van Mojtaba er nu een is van goedkeuring in plaats van gezag' . The New York Times sprak eveneens van een 'nieuwe vorm van collectief leiderschap' waarbij meer macht naar de generaals van de IRGC vloeit .
• De 'oorlogsraad' van de IRGC: De IRGC heeft een de facto oorlogsraad opgericht die de militaire strategie en operaties bepaalt. Veiligheids- en militaire leiders beslissen nu feitelijk over het oorlogsbeleid en de onderhandelingspositie van Iran . Analisten beschrijven dit als de IRGC die uit noodzaak de controle consolideert – niet als een ongelukje door het machtsvacuüm, maar als het mechanisme waarmee de Gardes de macht overnemen .
• Mojtaba als boegbeeld: Hij werd geselecteerd onder directe militaire druk van de IRGC, waarbij het normale grondwettelijke proces werd omzeild. Hij mist de religieuze geloofsbrieven, de publieke legitimiteit en – voor zover bekend – de fysieke capaciteit om werkelijk te regeren .

Wie bestuurt Iran vandaag de dag?

De meest accurate omschrijving is een de facto collectief leiderschap onder leiding van de IRGC, met de volgende kenmerken:

• De hoge commandanten van de IRGC – met name die uit de oorlogsraad – controleren militaire operaties, het nucleaire standpunt en de voorwaarden van eventuele onderhandelingen met de VS .
• Geestelijk leider Mojtaba Khamenei fungeert als een symbolisch bekrachtiger van beslissingen die door anderen worden genomen, en communiceert alleen via schriftelijke verklaringen of gemedieerde boodschappen . Zijn eerste officiële 'toespraak' was een verklaring die op de staatstelevisie werd voorgelezen, zonder video of audio van hemzelf; veel Iraniërs uitten hun twijfel of het wel zijn boodschap was .
• President Pezeshkian wordt steeds meer buitenspel gezet. Zijn erkenning van de moeilijkheid om de leider te bereiken en de tegenstrijdige koers van zijn eigen uitspraken (eerst 'de interactie neemt toe', daarna 'erg moeilijk') wijzen op een gefragmenteerd en ondoorzichtig besluitvormingsproces .
• De Iraanse diplomatie (inclusief de onderhandelingen tussen de VS en Iran) wordt gevoerd zonder een duidelijke, zichtbare, enkele autoriteit, wat volgens analisten de onderhandelingspositie van Teheran kan verharden door de meest harde militaire elementen meer macht te geven .

Conclusie

Mojtaba Khamenei is vrijwel zeker nog in leven, maar ernstig uitgeschakeld – hetzij door niet-genezen oorlogswonden, een secundaire gezondheidscrisis, of beide. De Islamitische Republiek blijft functioneren, maar wordt nu collectief bestuurd door IRGC-commandanten en veiligheidshardliners, waarbij de geestelijk leider is gereduceerd tot een ceremoniële boegbeeld wiens handtekening nog steeds op papier wordt gevraagd, maar wiens fysieke aanwezigheid al meer dan vijf maanden niet is geverifieerd.