Rubin-observatorium onthult 500.000 sterrenstelsels en begint aan zijn kosmische film

In het centrale deel zijn meer dan 500.000 sterrenstelsels en ongeveer 50.000 sterren te zien. Het afgebeelde hemelgebied is meerdere keren groter dan de volle maan . Het COSMOS-veld werd eerder intensief onderzocht met de Hubble-ruimtetelescoop. Rubin biedt nu een veel bredere en diepere kijk, waarmee astronomen de ontwikkeling van sterrenstelsels, de verdeling van donkere materie en de grootschalige structuur van het heelal kunnen bestuderen .

EDP2 bevat onder meer ruwe en gekalibreerde beelden van afzonderlijke opnamen, gecombineerde beelden, verschilbeelden en catalogi van gedetecteerde objecten. De gegevens zijn vrijgegeven voor direct wetenschappelijk gebruik .

Het eerste licht van supernova SN 2026gzf

Niet lang daarna speelde Rubin een belangrijke rol bij de waarneming van SN 2026gzf, een zeldzame broad-lined Type Ic-supernova. Het verschijnsel werd op 21 maart 2026 eerst gezien als de röntgenflits EP260321a door de Chinese Einstein Probe. De bron bevond zich in een sterrenstelsel op ongeveer 500 miljoen lichtjaar afstand .

Rubin richtte zich, samen met onder meer de Dark Energy Camera en de Mayall-telescoop van vier meter met het DESI-instrument, binnen enkele uren op het gebied . De telescopen legden een zogeheten shock breakout vast: het moment waarop de schokgolf van een stellaire explosie door het oppervlak van de ster heen breekt en het eerste licht van de supernova vrijgeeft .

Zo'n vroege fase is bijzonder moeilijk te zien, omdat ze zeer kort duurt. Volgens de betrokken onderzoekers is dit pas de tweede keer in ongeveer twintig jaar dat een dergelijk shock-breakoutsignaal van een zware ster is vastgelegd .

Een internationale campagne onder leiding van een team van Carnegie Mellon University liet zien dat SN 2026gzf tot de zwakste shock breakouts behoort die ooit met een broad-lined Type Ic-supernova in verband zijn gebracht. De thermische röntgenstraling bereikte een piekvermogen van 2,2 × 10⁴⁴ erg per seconde .

Rubin begint aan een tienjarige kosmische film

Eind juni 2026 begon het observatorium officieel aan de Legacy Survey of Space and Time, kortweg LSST. Deze tienjarige survey is gericht op de zuidelijke hemel .

De 3,2-gigapixelcamera is gemonteerd op de 8,4 meter grote Simonyi Survey Telescope, boven op Cerro Pachón in Chili. Rubin zal de volledige zichtbare zuidelijke hemel ongeveer om de paar nachten opnieuw in beeld brengen .

Het resultaat moet een uitzonderlijk brede en gedetailleerde time-lapse van het heelal worden: geen stilstaand portret, maar een kosmische film waarin veranderingen zichtbaar worden. Astronomen kunnen zo onder meer supernova's, bewegende objecten en andere tijdelijke verschijnselen opsporen .

Ongeveer 2.800 wetenschappers uit de hele wereld werken aan de survey. Zij onderzoeken onder meer donkere energie, donkere materie, de structuur van de Melkweg, het zonnestelsel — inclusief objecten die dicht bij de aarde komen — en veranderlijke hemelverschijnselen zoals supernova's .

Tijdens de ingebruikname liet Rubin al zien hoe snel het nieuwe systeem kan reageren: in één nacht werden 800.000 meldingen over tijdelijke astronomische verschijnselen verstuurd . De eerste resultaten rond het COSMOS-veld en SN 2026gzf geven daarmee alvast een voorproefje van wat de komende tien jaar kunnen opleveren.