Ebola-uitbraak in Congo bereikt recordomvang: zeldzame Bundibugyo-variant heeft geen vaccin

Het virus heeft zich verspreid over vijf provincies: Ituri, Noord-Kivu, Zuid-Kivu, Haut-Uélé en Tshopo . Ituri blijft het epicentrum. Medio juli was deze provincie goed voor 90% van alle bevestigde gevallen in het land . Vooral de conflictgebieden in het oosten maken het moeilijk om besmettingsketens te volgen, patiënten tijdig te isoleren en contactonderzoek uit te voeren.

Eerdere cijfers van het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) lieten al zien hoe snel de uitbraak groeide: op 9 juli waren in de DRC 1.759 bevestigde gevallen en 600 sterfgevallen gemeld. Ook in buurland Oeganda werden gevallen vastgesteld .

Regering wil aanpak ingrijpend wijzigen

De Congolese regering werkt aan een brede herziening van de respons, meldde Bloomberg op 6 augustus 2026. Het plan omvat gratis gezondheidszorg in de getroffen oostelijke provincies, meer tests met experimentele vaccins en een aanpak waarbij dorpen een grotere rol krijgen bij het indammen van de verspreiding .

Die verschuiving naar een lokaal aangestuurde respons is belangrijk in gebieden waar internationale teams niet overal veilig of snel kunnen komen. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) benadrukt dat de bestrijding voorlopig vooral moet steunen op vroege detectie, ondersteunende behandeling, contactonderzoek, veilige begrafenissen, infectiecontrole en nauwe samenwerking met gemeenschappen .

Waarom Bundibugyo de respons bemoeilijkt

Voor de bekendere Zaire-variant van het Ebolavirus bestaan wel goedgekeurde vaccins en behandelingen. Voor het Bundibugyo-virus zijn die er niet . De WHO bevestigt dat momenteel geen geregistreerd vaccin of specifieke behandeling beschikbaar is voor de ziekte die door deze variant wordt veroorzaakt .

Dat betekent niet dat patiënten niet kunnen worden behandeld. Zorgverleners kunnen onder meer vocht- en zuurstoftekorten bestrijden, symptomen behandelen en patiënten intensief monitoren. Maar zonder een specifieke therapie of vaccin is het lastiger om sterfte en nieuwe besmettingen snel terug te dringen. In conflictgebieden, waar zorgverleners te maken hebben met onveiligheid en moeilijk bereikbare gemeenschappen, wordt dat probleem nog groter .

Vaccins en behandelingen worden versneld getest

Onderzoekers en internationale gezondheidsorganisaties proberen de achterstand zo snel mogelijk in te halen:

• Universiteit van Oxford: in juli startte Oxford de eerste studie bij mensen met een vaccin tegen het Bundibugyo-virus, ChAdOx1 BDBV. De fase 1-studie onderzoekt de veiligheid en de afweerreactie bij 50 gezonde volwassenen tussen 18 en 55 jaar . Het Serum Institute of India is de productiepartner .
• Moderna: op 4 augustus 2026 begon Moderna met een fase 1-studie van mRNA-1469, een experimenteel vaccin op basis van mRNA-technologie. Health Canada gaf toestemming voor de studie, die op drie locaties in Canada ongeveer 80 gezonde volwassenen moet omvatten .
• WHO: deskundigengroepen van de WHO hebben drie kandidaatbehandelingen aangewezen voor klinisch onderzoek: de monoklonale antistoffen MBP134 en Maftivimab® en het antivirale middel remdesivir . De PARTNERS-studie begon op 2 juli met het inschrijven van patiënten in de DRC. Daarin worden onder meer MBP134 en remdesivir onderzocht, afzonderlijk en in combinatie .
• Andere vaccinkandidaten: CEPI, de internationale organisatie die de ontwikkeling van vaccins tegen epidemische ziekten financiert, heeft tot 50 miljoen dollar toegezegd voor drie kandidaten van Oxford en het Serum Institute, Moderna en IAVI, de International AIDS Vaccine Initiative . De WHO verwacht dat een rVSV-vaccin tegen Bundibugyo mogelijk pas na zeven tot negen maanden voor klinisch gebruik beschikbaar komt .

Alle genoemde vaccins en behandelingen zijn nog experimenteel. De WHO adviseert dat ze uitsluitend binnen klinische studies worden gebruikt, zodat veiligheid en werkzaamheid zorgvuldig kunnen worden vastgesteld .

Verenigde Staten trekken extra geld uit

De Verenigde Staten maakten op 5 augustus 2026 bekend dat zij nog eens 242 miljoen dollar willen uittrekken voor de directe Ebolarespons, voorbereiding en humanitaire hulp in de regio . Daarmee komt de directe Amerikaanse steun volgens het ministerie van Buitenlandse Zaken uit op meer dan 512 miljoen dollar . De VS zijn sinds het begin van de uitbraak de grootste financiële donor van de internationale respons .

Virus waarschijnlijk al maanden ongemerkt aanwezig

De uitbraak werd officieel uitgeroepen op 15 mei 2026. Op dat moment waren al acht laboratoriumbevestigde gevallen en 246 vermoedelijke gevallen geregistreerd . Epidemiologische aanwijzingen suggereren dat het virus waarschijnlijk al sinds eind 2025 of begin 2026 circuleerde zonder te worden herkend .

Die vertraging gaf het virus de tijd om zich in meerdere provincies te verankeren voordat een gecoördineerde respons op gang kwam. De huidige crisis is daardoor niet alleen een race tegen de verspreiding van Ebola, maar ook tegen de tijd die nodig is om vaccins en behandelingen te ontwikkelen.