Geheime overleggen in Wenen en Bakoe

Organisator en opzet

De bijeenkomst maakte deel uit van een bredere achterkanaalinspanning van de E3-landen (VK, Frankrijk, Duitsland), gesteund door Zwitserland als gastland. De Zwitserse overheid stelde de locatie en haar 'goede diensten' beschikbaar [][]. Het wordt omschreven als een 'track two'-diplomatie (informeel) – verkennend van aard, niet bedoeld om een definitief akkoord te onderhandelen [][]. Zowel Ederer als Vimont hebben zitting in de raad van bestuur van de in Zwitserland gevestigde Centre for Humanitarian Dialogue, een organisatie voor conflictbemiddeling [][].

Doel

De groep besprak mogelijke kaders en randvoorwaarden die uiteindelijk tot formele vredesbesprekingen zouden kunnen leiden, waaronder mogelijke territoriale en veiligheidsregelingen [][].

Het parallelle spoor in Bakoe (12–14 juli 2026)

Een afzonderlijke geheime bijeenkomst vond plaats in Bakoe, Azerbeidzjan, van 12 tot 14 juli 2026, met (oud-)hoge Duitse en Russische functionarissen [][].

Bevestigde deelnemers

Duitse kant:

• Ronald Pofalla – voormalig stafchef van bondskanselier Angela Merkel [][]
• Matthias Platzeck – voormalig minister-president van de deelstaat Brandenburg [][]

Russische kant:

• Viktor Zoebkov – voormalig Russisch premier en voorzitter van de raad van bestuur van Gazprom [][]
• Valery Fadejev – voorzitter van de Russische presidentiële raad voor het maatschappelijk middenveld en de mensenrechten [][]

Bevestiging door Azerbeidzjan

De Azerbeidzjaanse president Ilham Aliyev bevestigde de bijeenkomst publiekelijk tijdens een gezamenlijke persconferentie met de Duitse bondskanselier Friedrich Merz in Berlijn op 21 juli 2026 [][]. Aliyev verklaarde dat Azerbeidzjan pas via de media van de bijeenkomst op de hoogte was geraakt en niet vooraf was ingelicht: 'Ons grondgebied is voor zo'n bijeenkomst gebruikt zonder dat wij ervan wisten' [][]. Hij verwees naar vluchtgegevens als bewijs dat de bijeenkomst had plaatsgevonden [][].

Officieel Duits standpunt

Bondskanselier Merz ontkende betrokkenheid van zijn regering en benadrukte dat de gesprekken informeel waren en niet door de staat waren geautoriseerd [][].

Reactie uit Oekraïne

De woordvoerder van het Oekraïense ministerie van Buitenlandse Zaken, Heorhii Tykhyi, wuifde de bijeenkomst in Bakoe weg als 'even geheim als irrelevant' en zei dat de betekenis voor het echte vredesproces 'dicht bij nul' lag [][]. Oekraïne had geen deelnemers gemachtigd en was bij geen van beide bijeenkomsten vertegenwoordigd [][].

Status van de formele onderhandelingen

• Er zijn momenteel geen actieve directe onderhandelingen tussen Oekraïne en Rusland.
• De laatste ronde van formele vredesbesprekingen vond plaats begin 2025 in Saudi-Arabië, maar liep vast zonder resultaat [][].
• Zwitserland organiseerde in november 2025 trilaterale VS-Oekraïne-Rusland-besprekingen in Genève, die door de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio als 'productief en zinvol' werden omschreven [][].
• Bilaterale besprekingen in Genève in februari 2026 hadden 'lage verwachtingen' en leverden geen doorbraak op [].

Belangrijkste conclusies

1. Aanhoudende achterkanaaldiplomatie: Beide bijeenkomsten laten zien dat Europese mogendheden indirect contact met Moskou blijven zoeken, ondanks het ontbreken van formele onderhandelingen – om de mogelijkheden voor een staakt-het-vuren te verkennen [][].

2. Uiteenlopende sporen: Het bredere E3+ Rusland-formaat in Wenen contrasteert met het smallere Duitsland-Rusland-spoor in Bakoe, wat erop wijst dat sommige gesprekken plaatsvinden zonder volledige coördinatie met bondgenoten [][].

3. Beperkte reikwijdte: Alle deelnemers waren oud-functionarissen zonder regeringsmandaat. Deze verkennende gesprekken hebben geen bindende kracht, maar dienen als signaal-kanalen – een veelvoorkomende voorloper van officiële onderhandelingen wanneer de omstandigheden juist zijn [][].

4. Onzekerheid blijft: De specifieke voorstellen van Russische zijde en de mate waarin het Kremlin de niet nader genoemde Russische deelnemer heeft geautoriseerd, blijven onduidelijk. Het Kremlin heeft niet gereageerd op de berichtgeving over de bijeenkomst in Wenen [][].

Conclusie

De bijeenkomsten in Wenen en Bakoe tonen aan dat achterkanaaldiplomatie tussen (oud-)Europese en Russische functionarissen nog steeds leeft, ook al liggen de formele vredesbesprekingen stil. Maar zonder deelneming van Oekraïne of officiële regeringsmandaten zullen deze verkennende gesprekken waarschijnlijk geen doorbraak opleveren.