Dolfijn Fraggle droeg haar dode kalf zes dagen: rouwen walvissen en dolfijnen?

De beelden werden vanuit de lucht gemaakt door Geographe Marine Research, een Australische non-profitorganisatie die lokale dolfijnpopulaties volgt en onderzoekt . Fraggle duwde en ondersteunde haar kalf herhaaldelijk aan het wateroppervlak, terwijl ze met haar groep verder zwom.

Een verlies dat zich herhaalde

Volgens de onderzoekers was dit het vijfde kalf dat Fraggle verloor. Ook haar vier eerdere jongen waren overleden; dit was bovendien haar tweede recente verlies . Voor het kalf stierf, hadden onderzoekers een opvallend hoge ademhalingsfrequentie waargenomen, een teken dat de overlevingskansen klein waren .

Het meest bijzondere aan de waarneming was misschien wel de reactie van de groep. De volledige groep van 14 dolfijnen bleef gedurende de zes dagen dicht bij Fraggle en zwom naast haar . Onderzoekers zien daarin een aanwijzing voor sterke sociale banden en een gezamenlijke reactie op het verlies, al is niet met zekerheid vast te stellen wat de dieren precies ervaren .

Wat zegt dit over rouw bij walvissen en dolfijnen?

Dode jongen worden soms dagenlang gedragen

Het langdurig dragen van een overleden jong is bij walvisachtigen — de groep waartoe onder meer dolfijnen, walvissen en orka’s behoren — vaker waargenomen. In een analyse van 78 meldingen uit 1970 tot en met 2016 ging het om 20 van de 88 nog levende soorten walvisachtigen . Wetenschappers noemen dit epimeletisch gedrag: zorgzaam of verzorgend gedrag tegenover een overleden soortgenoot .

De dieren kunnen een lichaam dragen, optillen, ronddraaien, met de bek aanraken of ermee duiken. Ook zijn gedragingen gezien waarbij ze het lichaam aan het oppervlak proberen te houden of juist weer laten zakken .

Een sterke band tussen moeder en jong

Bij walvisachtigen duurt de investering van moeders in hun jongen relatief lang. Een analyse uit 2018 beschreef daarom een mogelijk verband tussen de intensiteit van de moeder-jongband en de manier waarop moeders reageren op de dood van hun kalf . Dat betekent niet automatisch dat de dieren rouwen zoals mensen dat doen, maar het maakt een puur toevallige of mechanische verklaring minder vanzelfsprekend.

De meeste waarnemingen betreffen moeder-kalfparen. Toch zijn ook volwassen dieren gezien die bij een overleden volwassen soortgenoot blijven . Dolfijnen uit de familie Delphinidae kwamen in de onderzochte gegevens het vaakst voor: 92,3 procent van alle meldingen betrof deze groep .

Ook de groep lijkt betrokken

Fraggle stond niet alleen. Dat haar groepsgenoten in de buurt bleven, past bij eerdere observaties waarbij andere dolfijnen een moeder met een overleden kalf begeleiden . Zulke waarnemingen wijzen erop dat reacties op de dood niet altijd individueel zijn, maar ook een sociale dimensie kunnen hebben.

Toch blijft de wetenschappelijke discussie open. Sommige onderzoekers waarschuwen dat het dragen van een dood jong deels instinctief kan zijn: een moeder kan het lichaam niet direct loslaten of niet begrijpen waarom het jong niet meer reageert . De duur van het gedrag, de herhaalde verliezen van Fraggle en de aanwezigheid van haar groep worden door andere experts juist gezien als aanwijzingen voor een rouwachtige toestand — een reactie op verlies die bepaalde kenmerken deelt met menselijke rouw .

Een patroon dat al langer bekend is

De studie met 78 waarnemingen bevestigde dat langdurige aandacht voor dode soortgenoten verspreid voorkomt onder walvisachtigen . Een bekend voorbeeld is de orka Tahlequah, die in 2018 bij Brits-Columbia haar overleden kalf meer dan twee weken en over een afstand van ruim duizend mijl meenam . Die waarneming gold destijds als uitzonderlijk lang.

De beelden van Fraggle vormen een zeldzaam, gedetailleerd voorbeeld omdat zowel haar eigen gedrag als dat van haar groep met drones kon worden gevolgd. Ze bewijzen niet dat dolfijnen het begrip ‘rouw’ op precies dezelfde manier ervaren als mensen. Ze maken wel duidelijk dat hun reactie op de dood langdurig, lichamelijk intensief en sociaal ingebed kan zijn.