Super-El Niño van 2026 kan records breken: hitte, branden en risico voor de Amazone

De belangrijkste verwachtingen:

• Er is 81% kans dat de gebeurtenis in de periode oktober–december tot de grootste El Niño’s in het historische meetarchief sinds 1950 behoort .
• NOAA schatte eerder de kans op een ‘super-El Niño’ — een Niño3.4-index van minstens 2,0 °C — op 66% voor het najaar of de winter .
• 23 van de 26 modellen in de gezamenlijke prognose wijzen op een super-El Niño tegen het einde van het jaar .

Klimaatwetenschapper Zeke Hausfather analyseerde in juli 667 ensembleberekeningen uit veertien seizoensmodellen. Volgens hem kan dit uitgroeien tot een gebeurtenis die records met een opvallend grote marge breekt . Onderzoekers die Nature te woord stonden, zeiden dat de El Niño op koers ligt om de grootste in minstens 150 jaar te worden .

Dat zijn stevige signalen, maar geen zekerheid. De uiteindelijke intensiteit hangt af van de ontwikkeling van de oceaan en de wisselwerking tussen de oceaan en de atmosfeer in de komende maanden.

Wordt 2026 het warmste jaar ooit?

De El Niño geeft de wereldtemperatuur tijdelijk een extra duw op een moment dat de aarde al uitzonderlijk warm is. De gemiddelde oppervlaktetemperatuur van januari tot en met juni 2026 lag 1,14 °C boven de gebruikte referentie en was daarmee de op twee na hoogste in een meetreeks van 177 jaar. Alleen dezelfde periode in 2024 en 2025 was warmer .

De prognoses lopen uiteen:

• Carbon Brief schat de kans dat 2026 het jaarrecord verbreekt op 35%. Die kans is in vier maanden tijd bijna verdubbeld, vooral door de steeds sterkere El Niño-verwachtingen .
• Het team van James Hansen aan Columbia University is optimistischer over die mogelijkheid en concludeert op basis van een natuurkundige benadering dat 2026 op koers ligt om het warmste jaar in de instrumentele meetreeks te worden .
• De Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) schat de kans op 86% dat minstens één van de komende vijf jaar een nieuw wereldwijd temperatuurrecord vestigt .
• Een voorzichtiger analyse van Carbon Brief, gebaseerd op vijf temperatuurreeksen, voorziet dat 2026 waarschijnlijk het op één na warmste jaar wordt. De kans dat het 2024 voorbijstreeft, werd daarin op 19% geschat .

Het verschil zit vooral in de timing. Als de El Niño pas laat in 2026 piekt, komt een deel van de extra warmte mogelijk pas in het jaargemiddelde van 2027 terecht. Daarom zien sommige onderzoekers 2027 als een nog waarschijnlijker kandidaat voor een nieuw record .

De Amazone krijgt nauwelijks tijd om te herstellen

Voor de Amazone komt deze El Niño op een bijzonder kwetsbaar moment. Het regenwoud draagt nog altijd de gevolgen van de uitzonderlijke droogte van 2023 en 2024.

Een studie in PNAS concludeerde in april 2026 dat 53,7% van de intacte bosgebieden die door die droogte werden getroffen, zelfs zeven jaar later nog niet volledig hersteld zal zijn . Door het verlies aan biomassa neemt ook het vermogen van het bos af om water te recyclen en zijn eigen microklimaat in stand te houden.

Onderzoek onder leiding van het Braziliaanse ruimteonderzoeksinstituut INPE laat bovendien zien dat delen van de Braziliaanse Amazone nu al langere droge seizoenen en veranderende neerslagpatronen kennen die eerder pas voor de jaren 2030 en 2040 werden verwacht .

Een sterke El Niño kan die druk verder opvoeren:

• Tijdens de El Niño van 2023–2024 lagen de temperaturen in de Amazone 2 tot 4 °C boven het historische gemiddelde van het bos .
• Droger weer kan de kans op grote natuurbranden vergroten, vooral in het drogere noordoosten van de Amazone, het noorden van Brazilië, Colombia en Venezuela .
• Ook de rivierstanden kunnen snel dalen, met gevolgen voor ecosystemen en gemeenschappen die afhankelijk zijn van vervoer en zoet water .

Brazilië heeft het budget voor de bestrijding van natuurbranden verhoogd en een recordaantal federale brandweerlieden aangenomen in voorbereiding op een mogelijke extreme droogte . World Weather Attribution waarschuwt ondertussen voor een mogelijk ‘ongekend jaar van wereldwijde branden’, omdat El Niño bestaande hitte en droogte versterkt .

Niet alleen El Niño: de rol van klimaatverandering

El Niño is een natuurlijk, terugkerend klimaatverschijnsel waarbij het zeewater in delen van de tropische Stille Oceaan warmer wordt dan normaal. Het verandert wereldwijd neerslagpatronen en temperaturen.

Maar de gebeurtenis van 2026 vindt plaats boven op een achtergrond die ongeveer 1,3 °C warmer is door menselijke uitstoot. Daardoor begint elke nieuwe El Niño vanaf een hoger uitgangspunt en kunnen de gevolgen groter zijn dan tijdens vergelijkbare gebeurtenissen in het verleden .

Ook de snelle terugkeer is opvallend: de vorige El Niño eindigde pas ongeveer drie jaar geleden. Het team van Hansen vermoedt dat de sterke achtergrondopwarming mogelijk invloed heeft op de dynamiek van de ENSO-cyclus, het klimaatsysteem waartoe El Niño en La Niña behoren .

Klimaatverandering maakt de gevolgen bovendien minder voorspelbaar. Experts van het Australische Bureau of Meteorology waarschuwden in juni dat de effecten van El Niño door klimaatverandering steeds moeilijker te voorspellen zijn en dat traditionele verbanden tussen oceaantemperaturen en weerpatronen minder betrouwbaar worden .

De WMO en VN-organisaties benadrukken daarom dat El Niño vooral de tijdelijke extra warmte levert. Het recordhoge uitgangsniveau is het gevolg van tientallen jaren menselijke opwarming .

Wetenschappers roepen op tot snelle voorbereiding

Internationale organisaties waarschuwen dat de tijd om risico’s te beperken korter wordt. Hun oproepen richten zich onder meer op:

• betere vroegtijdige waarschuwingssystemen voor hitte, droogte, overstromingen en branden;
• voorbereiding van gezondheidszorg en hulpdiensten op extreme temperaturen;
• bescherming van voedselproductie, watervoorraden en energievoorziening;
• extra aandacht voor regio’s waar hitte, droogte en natuurbranden elkaar kunnen versterken.

De WMO activeerde op 2 juni formeel zijn El Niño-waarschuwingen en riep landen op hun vroegtijdige waarschuwingssystemen te versterken. De organisatie verwacht voor de periode juni–augustus bovengemiddelde temperaturen in bijna de hele wereld .

VN-organisaties zoals OCHA, de Voedsel- en Landbouworganisatie (FAO) en het Wereldvoedselprogramma (WFP) waarschuwden dat miljoenen mensen die al kampen met honger, ontheemding en economische problemen opnieuw door een klimaatschok kunnen worden getroffen . Het Joint Research Centre van de Europese Commissie adviseerde proactieve maatregelen voor voedselzekerheid, waterbeheer, gezondheidszorg en rampenbestrijding .

VN-secretaris-generaal António Guterres vatte het risico als volgt samen: “El Niño zal olie op het vuur van een opwarmende wereld gooien. De gevolgen zullen harder aankomen, zich verder verspreiden en zich met verwoestende snelheid over grenzen heen bewegen” .

De kern van de zaak

De El Niño van 2026 intensiveert sneller dan veel onderzoekers hadden verwacht. De kans op een gebeurtenis die tot de grootste sinds 1950 behoort, ligt volgens NOAA op 81%, terwijl tientallen modelberekeningen wijzen op een mogelijke super-El Niño .

Of 2026 het temperatuurrecord van 2024 verbreekt, is nog onzeker. De schattingen lopen uiteen van 19% tot 35%, terwijl sommige onderzoekers — waaronder het team van James Hansen — een nieuw record wel waarschijnlijk achten . 2027 kan echter een nog grotere kandidaat zijn als de El Niño pas laat in 2026 zijn maximale warmte aan het aardoppervlak afgeeft .

De meest acute ecologische zorgen gelden de Amazone, die nog herstelt van de droogte van 2023–2024. De combinatie van een kwetsbaar regenwoud, een mogelijk uitzonderlijk sterke El Niño en menselijke klimaatopwarming maakt snelle voorbereiding noodzakelijk.