Waarom tanken duur is: de wereldwijde raffinagecrisis in 5 punten

De wereldwijde olieraffinage-industrie beleeft de grootste crisis in decennia. Het is geen tekort aan ruwe olie, maar een aanbodschok door oorlog: bijna 9% van de raffinagecapaciteit wereldwijd ligt stil. Raffinaderijen buiten de conflictgebieden draaien op volle toeren en hebben geen reserve meer . De gevolgen zijn recordwinsten voor bedrijven als ExxonMobil en Chevron, en felle politieke tegenwind. Analisten noemen het een breekbaar 'gouden tijdperk' gebouwd op schaarste en oorlog, niet op structurele verbeteringen .

De vijf pijlers van de crisis

1. Recordhoge benutting, elk reserves verdwenen

Saudi Aramco waarschuwde in augustus 2026 dat raffinaderijen buiten de oorlogszones op hun absolute maximum draaien. Er is vrijwel geen reserve meer om schokken op te vangen . Het systeem is extreem kwetsbaar.

2. Meer dan 5 miljoen vaten per dag offline

De oorlog in Iran (die leidde tot de effectieve sluiting van de Straat van Hormuz op 28 februari 2026) en het conflict in Oekraïne hebben samen meer dan 5 miljoen vaten per dag (bpd) aan raffinagecapaciteit weggevaagd . Handelshuis Vitol bevestigde dat circa 3 miljoen bpd in het Midden-Oosten uitviel, en nog eens 2 miljoen bpd door Oekraïense aanvallen op Russische raffinaderijen en andere verstoringen . In mei 2026 was bijna 9% van de wereldwijde capaciteit inactief . Het Internationaal Energieagentschap (IEA) meldde dat de gemiddelde raffinageproductie in het tweede kwartaal van 2026 uitkwam op circa 78 miljoen bpd – ongeveer 5 miljoen bpd onder normaal .

3. Recordwinsten voor Big Oil

De schaarste leidde tot buitengewone winsten:

• Chevron boekte de hoogste kwartaalwinst in zes jaar: 12 miljard dollar in het tweede kwartaal van 2026 . De Amerikaanse 'downstream'-winsten (raffinage en verkoop) stegen bijna zesvoudig ten opzichte van een jaar eerder, naar 2,41 miljard dollar .
• ExxonMobil rapporteerde een winst van 14,5 miljard dollar, meer dan een verdubbeling vergeleken met dezelfde periode vorig jaar .
• Shell boekte 10,8 miljard dollar nettowinst, de op een na hoogste kwartaalwinst ooit .
• De Amerikaanse raffinagemarges voor benzine en diesel bereikten absolute records. De gemiddelde marge per vat – de zogeheten '3-2-1 crack spread' – steeg medio juli 2026 tot 70 dollar per vat, het hoogste niveau ooit gemeten .

Gezamenlijk verdienden Chevron, ExxonMobil en Shell gemiddeld zo'n 404 miljoen dollar per dag in het tweede kwartaal van 2026 .

4. Breekbare vooruitzichten: winst door oorlog, niet door fundamentals

Reuters kopte zijn analyse: "Iran war ushers in oil refining golden era. It won't last" . De recordmarges zijn een direct gevolg van oorlogsgerelateerde vernietiging van aanbod: de sluiting van de Straat van Hormuz, directe aanvallen op raffinaderijen in het Midden-Oosten en Oekraïense drone-aanvallen op Russische verwerkingsfabrieken . Het Amerikaanse Energie Informatie Agentschap (EIA) schat dat het tot eind 2026 of begin 2027 duurt voordat de productie- en handelspatronen van voor het conflict zijn hersteld . Het IEA waarschuwde dat de wereldwijde olieproductie in 2026 met 3,9 miljoen bpd zou dalen als gevolg van het conflict alleen al . Analisten benadrukken dat de winsten tijdelijk zijn en geen structurele gezondheid van de sector weerspiegelen.

5. Politieke tegenwind en meerdere onderzoeken

De stijging van de brandstofprijzen leidde tot een agressieve politieke reactie:

• President Donald Trump gaf het ministerie van Justitie in juni 2026 de opdracht Exxon en Chevron te onderzoeken omdat ze de benzineprijzen niet zouden verlagen, en beschuldigde de grote oliebedrijven van prijsopdrijving .
• Senatoren Adam Schiff, Sheldon Whitehouse en Elizabeth Warren hebben afzonderlijk aangedrongen op federaal onderzoek naar mogelijke prijsopdrijving en buitensporige winsten .
• Het ministerie van Justitie (DOJ) en de Federal Trade Commission (FTC) riepen in juli 2026 alle Amerikaanse procureurs-generaal op om mee te doen aan het onderzoek naar de brandstofprijzen bij pompstations .
• De Amerikaanse benzineprijzen stegen sinds het begin van de oorlog in Iran met maar liefst 52%. Volgens Senaatsgegevens stonden 27 olie- en gasbedrijven op koers om in het eerste kwartaal van 2026 alleen al meer dan 40 miljard dollar te verdienen .

Wat dit betekent voor de consument

De raffinagecrisis vertaalt zich direct in hoge prijzen aan de pomp. De productie van diesel en kerosine in Azië zal naar verwachting alleen al in april 2026 met minstens 1 miljoen bpd dalen, omdat raffinaderijen door aanbodbeperkingen lichtere ruwe oliën moeten verwerken . De benzinevoorraden liggen in de grote verbruiksregio's nabij meerjarige dieptepunten . Zelfs een gedeeltelijk herstel van de ruwe-olieproductie – dat licht is verbeterd na tijdelijke exportmogelijkheden in de Golf – heeft het raffinageknelpunt niet verlicht, omdat de fabrieken zelf beschadigd, offline of niet in staat zijn hun gebruikelijke ruwe oliën te verwerken. Het EIA verwacht dat normale handelspatronen pas begin 2027 worden hervat, wat betekent dat de brandstofprijzen naar verwachting hoog blijven .