ECB's eerste ‘reverse stress test’ legt pijnpunten bloot in weerbaarheid banken tegen geopolitieke schokken

• Handelsoorlogen en tarieven: escalatie van handelsconflicten en protectionisme.
• Sanctieregimes: het opleggen of verscherpen van financiële sancties.
• Cyberaanvallen: gericht op cruciale financiële infrastructuur.
• Gewapende conflicten: waaronder een escalatie van de oorlog in Oekraïne.
• Hybride oorlogsvoering: verstoring van energieleveringen of andere strategische sectoren.

De banken moesten bij het opstellen van hun scenario drie transmissiekanalen voor geopolitiek risico meenemen :

1. De directe impact op de eigen balansposten.
2. De macro-economische terugkoppelingseffecten.
3. Het gedrag van klanten en tegenpartijen.

Kwetsbaarheid in vreemde-valutaliquiditeit

Een van de opvallendste bevindingen was dat de wisselwerking tussen solvabiliteit en liquiditeit in de stresstestmodellen van veel banken slecht is ingebouwd . Banken gingen er vaak van uit dat hun liquiditeitsposities ook onder extreme geopolitieke stress ruim boven de wettelijke drempels zouden blijven, zonder goed te modelleren hoe een solvabiliteitsschok tegelijkertijd kan leiden tot massale liquiditeitsuitstroom.

In het bijzonder bleek de liquiditeit in vreemde valuta een zwakke plek. Banken met grensoverschrijdende posities of een afhankelijkheid van financiering in vreemde valuta onderschatten de snelheid en de omvang waarmee die liquiditeit kan opdrogen tijdens een geopolitieke crisis . Dit geldt des te meer in scenario’s met sancties die de toegang tot bepaalde valutamarkten kunnen blokkeren of beperken.

ECB hekelt te optimistische mitigatieplannen

De ECB constateerde inconsistenties in de aanpak van banken en oordeelde dat een aantal instellingen te optimistisch was over de effectiviteit van hun eigen reddingsplannen . Veel banken vertrouwden op standaardbeheersmaatregelen zoals:

• Verkopen van activa (die tijdens een crisis mogelijk alleen tegen dumpprijzen kunnen worden verkocht).
• Ophalen van nieuw kapitaal (wat op een verstoorde markt vaak onmogelijk is).
• Verminderen van risicogewogen activa (wat lang niet altijd snel genoeg kan).

De ECB wees erop dat deze maatregelen juist in een echte crisis hun effectiviteit verliezen, zeker wanneer veel banken tegelijk hetzelfde proberen . Bovendien ontbrak het de plannen vaak aan voldoende detail: banken gaven niet aan welke specifieke instrumenten of tegenpartijen ze zouden inzetten, en hielden geen rekening met marktomstandigheden waarin deze maatregelen simpelweg niet uitvoerbaar zijn.

De boodschap van de ECB is helder: banken moeten hun stresstesten en noodplannen fundamenteel verbeteren, zodat ze niet worden verrast door de wisselwerking tussen solvabiliteit en liquiditeit, en voorbereid zijn op de realiteit van een geopolitieke crisis.