Conflict in Midden-Oosten escaleert: Saudi-Arabië waarschuwt Irak en vormt coalitie tegen Houthi’s

Ook Jordanië meldde droneaanvallen. De Jordaanse regering riep Irak op om te voorkomen dat zijn grondgebied wordt gebruikt voor grensoverschrijdende aanvallen door Iran-gelieerde gewapende groepen . Daarmee neemt de diplomatieke druk op de regering in Bagdad toe.

Houthi’s zouden vanuit Irak hebben meegewerkt

Volgens een onderzoek van Reuters vielen de Jemenitische Houthi’s Saudi-Arabië deze week aan vanuit Iraaks grondgebied, in samenwerking met Iraakse gewapende groepen. Die conclusie is gebaseerd op beoordelingen van Saudi-Arabië en regionale partners .

De samenwerking lijkt volgens regionale analisten verder te gaan dan politieke steun of mediacoördinatie. Houthi’s zouden technische adviseursteams in Irak hebben en lokale groepen helpen bij het lanceren van kruisraketten . De banden omvatten naar verluidt militaire, logistieke en inlichtingenactiviteiten en maken Irak tot een belangrijk knooppunt voor de samenwerking tussen Iran-gelieerde organisaties .

De precieze rol van Iran en de Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC) bij afzonderlijke aanvallen is niet volledig onafhankelijk bevestigd. Regionale functionarissen stellen echter dat de operaties onder toezicht van de IRGC plaatsvonden .

Riyad bereidt mogelijk bredere operatie tegen Houthi’s voor

Saudi-Arabië zou zich voorbereiden op een grotere militaire campagne tegen de Houthi’s, met aanvallen over zee en mogelijk ook een grondoffensief in centraal Jemen. Volgens Jemenitische bronnen is het doel onder meer de druk op de Saudische olie-export via de zuidelijke Rode Zee te verminderen .

De Houthi’s kondigden eerder een maritieme blokkade tegen Saudi-Arabië aan. Hun leider Abdul-Malik al-Houthi dreigde vervolgens met een “volledige escalatie” . Dat vergroot het risico op nieuwe aanvallen op schepen, havens en energie-infrastructuur.

Nieuwe Saudische coalitie voor de Rode Zee

Op 30 juli kondigde Saudi-Arabië plannen aan voor een Multinational Maritime Defense Alliance. De coalitie moet de vrije scheepvaart, internationale handelsroutes en energieaanvoer in de Rode Zee, bij de Bab al-Mandabstraat en in de Golf van Aden beschermen tegen Houthi-aanvallen .

Volgens het Saudische ministerie van Defensie namen vertegenwoordigers van 43 landen en de Europese Unie deel aan overleg over het initiatief. Riyad wil de coalitie oprichten, leiden en het hoofdkwartier huisvesten . In bredere berichtgeving wordt gesproken over ongeveer vijftig uitgenodigde landen . Saudi-Arabië zei daarnaast steun te hebben gekregen van onder meer Turkije, Pakistan, Egypte, Jordanië en Djibouti .

De aankondiging kwam enkele uren nadat de Houthi-leiding opnieuw had gedreigd de confrontatie met Saudi-Arabië op te voeren. De coalitie is daarmee niet alleen een veiligheidsmaatregel voor scheepvaart, maar ook een duidelijk signaal dat Riyad zich voorbereidt op een langduriger conflict op zee.

Amerikaanse en Saudische aanvallen in Irak

Op 28 en 29 juli voerden Amerikaanse en Saudische strijdkrachten gezamenlijke precisieaanvallen uit op locaties van Iran-gelieerde gewapende groepen in Oost-Irak. Volgens het Amerikaanse Central Command werden logistieke en wapenopslagplaatsen getroffen. Washington zei dat de aanvallen volgden op meer dan dertig door de IRGC aangestuurde droneaanvallen in de voorafgaande 72 uur .

De aanvallen troffen de Popular Mobilization Forces, een koepel van Iraakse milities die in de Iraakse wet als onderdeel van de veiligheidsstructuur wordt erkend, maar waarin ook machtige Iran-gelieerde facties zitten . Volgens Iraakse bronnen kwamen daarbij minstens twintig leden om het leven. De aanvallen zouden locaties in zeven provincies hebben geraakt .

Washington en Riyad zeggen dat de operatie een reactie was op droneaanvallen op Amerikaanse troepen en Saudische energie-infrastructuur vanuit Irak .

Reactie van de Iraakse regering

Premier Ali al-Zaidi riep de Nationale Veiligheidsraad bijeen voor spoedoverleg. Bagdad veroordeelde de Amerikaans-Saudische aanvallen als een “flagrante schending van de soevereiniteit en de heiligheid van Iraaks grondgebied” . De Iraakse autoriteiten waarschuwden bovendien voor een “grote misrekening” die de regionale crisis verder zou kunnen aanwakkeren .

De Popular Mobilization Forces en andere Iraakse gewapende groepen spraken van een “gevaarlijke escalatie” . De regering in Bagdad staat daardoor voor een moeilijke balans: zij wil voorkomen dat Iraaks grondgebied wordt gebruikt voor aanvallen op buurlanden, maar moet zich tegelijk verzetten tegen buitenlandse luchtaanvallen en rekening houden met machtige milities binnen het eigen veiligheidsapparaat.

Iran reageert met raketaanvallen op Jordanië

Op 29 juli meldde de IRGC dat Iran ballistische raketten had afgevuurd op de luchtmachtbasis Muwaffaq Salti en het hoofdkwartier van het Amerikaanse Central Command in Jordanië. Iran presenteerde de aanval als vergelding voor de Amerikaans-Saudische aanvallen op Iraakse milities .

De Verenigde Staten bevestigden dat zij een verrassingsaanval op Amerikaanse posities in de regio hadden onderschept. De volgorde van de Iraanse raketaanval en de Amerikaans-Saudische aanvallen in Irak was aanvankelijk niet volledig duidelijk .

Waarom groeit de zorg over een regionale oorlog?

De recente gebeurtenissen verbinden verschillende conflictgebieden met elkaar: Jemen, Irak, Saudi-Arabië, Jordanië en Iran. Vooral de vermeende operationele samenwerking tussen de Houthi’s en Iraakse milities is volgens regionale waarnemers een nieuwe stap. Wat eerder vooral een ideologische of politieke alliantie was, lijkt steeds meer te functioneren als een netwerk voor drones, raketten, logistiek en expertise .

Diplomaten en analisten waarschuwen daarom dat een aanval op energie-infrastructuur of scheepvaart snel tot vergeldingsacties op een ander front kan leiden. De gezamenlijke Amerikaanse en Saudische aanvallen hebben de drempel voor directe militaire actie in Irak verlaagd, terwijl Iran en de Houthi’s hun eigen escalatiedreigementen blijven uiten .

Voorlopig is onduidelijk of de nieuwe maritieme coalitie zal uitgroeien tot een brede militaire operatie of vooral bedoeld is om scheepvaart te beveiligen en af te schrikken. Wel is duidelijk dat Saudi-Arabië zijn eerdere terughoudendheid deels heeft ingeruild voor een actievere regionale verdediging.