Zuid-Afrika in greep van zwaarste xenofobische crisis: Ghana evacueert bijna 2.000 burgers, Nigeria wijst gezant Ramaphosa af

Wat het steunpakket inhoudt

De Ghanese regering heeft een steunpakket voor terugkeerders aangekondigd, bestaande uit financiële steun, vervoer naar de eindbestemming in Ghana, een herintegratietoelage, psychosociale hulp en hulpgoederen . Minister van Buitenlandse Zaken Samuel Okudzeto Ablakwa bevestigde een pakket van GH¢5.500 (ongeveer €440), bestaande uit een herintegratietoelage van GH¢5.000, een reis- en vervoervergoeding van GH¢500, hulpgoederen van de nationale rampenbestrijdingsorganisatie (NADMO) en gratis inschrijving bij de National Health Insurance Scheme (NHIS) . Zakenman Ibrahim Mahama financierde ook privé de vliegtickets voor de tweede evacuatiefase .

Nigeria escaleert diplomatiek: Tinubu weigert ontmoeting met Zuid-Afrikaanse delegatie

President Bola Tinubu heeft geweigerd om persoonlijk een speciale delegatie van president Cyril Ramaphosa te ontvangen die op 24 juli 2026 naar Abuja was gekomen . De delegatie, onder leiding van de Zuid-Afrikaanse minister van Internationale Betrekkingen en Samenwerking Ronald Lamola, arriveerde te midden van nieuwe verontwaardiging over de vermeende marteling en dood van de Nigeriaanse burger Chika Ibe door de Zuid-Afrikaanse politie in Kaapstad . Tinubu verwees het team door naar de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken, Sola Enikanolaiye – een duidelijke diplomatieke afwijzing die de groeiende frustratie van Nigeria onderstreept . Sommige bronnen melden dat Tinubu er bij Pretoria op aandrong eerst een belangrijke bilaterale veiligheidsovereenkomst te ratificeren .

De 'March and March'-beweging en landelijke protesten

'March and March' is een Zuid-Afrikaanse burgerorganisatie, opgericht in maart 2024 en gericht op illegale immigratie. De leider is Jacinta Ngobese-Zuma . In 2026 verspreidden de demonstraties van de beweging zich over het hele land en worden ze in verband gebracht met gewelddadige acties tegen buitenlanders .

De protesten begonnen serieus eind april 2026, toen honderden leden de straten van Pretoria en Johannesburg overspoelden . Op 30 juni stelde de groep een officieuze 'deadline' voor ongedocumenteerde migranten om te vertrekken, wat leidde tot massale landelijke marsen . Op 1 juli 2026 marcheerden duizenden mensen door grote Zuid-Afrikaanse steden, met een zware politie- en beveiligingsinzet. Er werden meer dan 900 mensen gearresteerd bij plunderingen en geweld . Het leger werd in verschillende steden paraat gezet terwijl bedrijven sloten en buitenlandse inwoners vluchtten .

Human Rights Watch documenteert aanvallen van burgerwachten

Human Rights Watch publiceerde op 20 mei 2026 een officieel rapport waarin staat dat burgerwachten in Zuid-Afrika gewelddadige xenofobische aanvallen hadden uitgevoerd op Afrikaanse en Aziatische buitenlanders, met weinig of geen reactie van de politie . HRW legde een direct verband met de 'March and March'-beweging . Op 29 juni 2026 volgde HRW met een gedetailleerd verslag over hoe burgerwachten in Johannesburg van deur tot deur gingen en mensen uit hun huizen haalden. Vluchtelingen en asielzoekers werden 'lastiggevallen, geïntimideerd of fysiek aangevallen' . Op 10 juli intensiveerden de aanvallen van burgerwachten in Johannesburg, Soweto en Durban .

Terugkeer van ongedocumenteerde migranten

De Zuid-Afrikaanse autoriteiten zijn actief bezig met het repatriëren van grote aantallen ongedocumenteerde migranten. Op 1 juli, tijdens de landelijke protesten, werden er op één dag meer dan 900 mensen gearresteerd . Verschillende bronnen melden dat duizenden Afrikaanse buitenlanders Zuid-Afrika al waren ontvlucht voor de deadline van 30 juni , en de overheid voert een grootschalige repatriëring uit.

Regionale en internationale reactie

De Afrikaanse Commissie voor de Rechten van de Mens en de Volkeren (ACHPR) heeft op 27 april 2026 een formele verklaring uitgegeven waarin de xenofobische aanvallen en het gedrag van burgerwachten tegen onderdanen van andere Afrikaanse landen in Zuid-Afrika wordt veroordeeld . ECOWAS en de Afrikaanse Unie zijn nauw betrokken bij de crisis, hoewel specifieke details over een formeel Ghanese petitie om het punt op de agenda van de volgende AU-top te plaatsen niet direct uit het beschikbare materiaal konden worden gehaald.