Oeganda ebolavrij na grensoverschrijdende uitbraak

Dat succes staat in scherp contrast met de situatie aan de andere kant van de grens. In de Democratische Republiek Congo (DRC) blijft een veel grotere uitbraak van het Bundibugyo-virus zich snel uitbreiden. Daar ontbreken bovendien zowel een goedgekeurd vaccin als een specifieke behandeling.

Oeganda doorstaat de 42-dagentest

De uitbraak in Oeganda werd halverwege mei 2026 officieel vastgesteld . In totaal werden 20 gevallen bevestigd. Vijftien besmettingen waren afkomstig uit de DRC; vijf mensen raakten in Oeganda besmet na secundaire overdracht, onder meer via contacten en zorgverleners .

Twee Congolese staatsburgers overleden. Daarnaast overleed één vermoedelijk geval dat niet laboratoriumbevestigd was . De laatste patiënt werd uit een behandelcentrum ontslagen nadat hij twee keer negatief had getest. Daarna begon de periode van 42 dagen waarin intensief toezicht nodig is voordat een uitbraak officieel als voorbij kan worden beschouwd .

Die termijn staat gelijk aan twee maximale incubatieperioden van het Bundibugyo-virus. Oeganda meldde na 21 juni geen nieuwe gevallen meer . De autoriteiten combineerden bron- en contactonderzoek met isolatie, behandeling en toezicht op mensen die mogelijk waren blootgesteld.

Congo: een uitbraak die sneller groeit dan de respons

De epidemie in de DRC werd op 14 mei 2026 gemeld in de provincie Ituri . Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie is dit inmiddels een van de grootste en snelst groeiende ebola-uitbraken ooit. WHO-directeur-generaal Tedros Adhanom Ghebreyesus waarschuwde op 16 juli dat de verspreiding de internationale respons dreigt in te halen .

De beschikbare cijfers lopen snel op:

• Begin juli meldden WHO en ECDC 1.759 bevestigde gevallen en 600 bevestigde sterfgevallen .
• Op 13 juli stond de teller volgens de Britse overheidsmonitoring op 2.011 bevestigde gevallen en 754 doden .
• Op 16 juli rapporteerde Al Jazeera meer dan 2.073 bevestigde infecties en 796 doden. De WHO waarschuwde daarbij dat het werkelijke aantal gevallen minstens twee keer zo hoog kan liggen .

Ter vergelijking: tijdens de ebola-uitbraak in de DRC van 2018 en 2019 duurde het ruim tien maanden om 2.000 bevestigde gevallen te bereiken. In 2026 gebeurde dat in ongeveer twee maanden .

De verspreiding bleef niet beperkt tot Centraal-Afrika. In Frankrijk werd een arts die uit de DRC terugkeerde positief getest; die patiënt herstelde volledig en veroorzaakte geen secundaire overdracht. Ook in Duitsland werd een geval gemeld .

Grens dicht, reizen beperkt

Oeganda sloot op 27 mei 2026 tijdelijk de grens met de DRC. Alleen hulpverleners die bij de uitbraakbestrijding betrokken waren, humanitaire missies, essentieel vrachtverkeer, veiligheidsoperaties en andere geautoriseerde reizigers mochten nog oversteken . Iedereen die onder die uitzonderingen binnenkwam, moest gezondheidscontroles ondergaan en werd gemonitord .

De Amerikaanse Centers for Disease Control and Prevention (CDC) vaardigden voor zowel Oeganda als de DRC een reisadvies van niveau 4 uit: “Do Not Travel”. Ook het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken riep op niet te reizen en beperkte niet-essentiële verplaatsingen . Canada stelde eveneens reisbeperkingen in vanwege de uitbraak.

De maatregelen moesten voorkomen dat nieuwe besmettingen vanuit de DRC Oeganda binnenkwamen. Tegelijkertijd bemoeilijken grenssluitingen het verkeer van inwoners, handel en hulpgoederen. Daarom bleven uitzonderingen voor essentiële transporten en humanitaire operaties van kracht.

Geen goedgekeurd vaccin voor Bundibugyo

Een belangrijke reden voor de ernst van de epidemie is dat er geen gelicentieerd vaccin of specifieke behandeling bestaat tegen het Bundibugyo-virus . Het Ervebo-vaccin van Merck is uitsluitend goedgekeurd tegen de Zaire-soort van het ebolavirus en niet tegen Bundibugyo .

Een kandidaat-vaccin dat specifiek op Bundibugyo is gericht, rVΔ/BDB-GP, liet in proeven met niet-menselijke primaten overlevingsvoordelen zien, maar is nog niet toegelaten . Dierproeven wijzen er bovendien op dat Ervebo mogelijk gedeeltelijke kruis bescherming biedt. Begin juli ontbrak echter klinisch bewijs dat dit ook bij mensen werkt .

De WHO adviseerde daarom om Ervebo buiten zorgvuldig ontworpen onderzoeksverbanden niet te gebruiken. De African Medicines Agency waarschuwde eveneens dat bestaande tegenmaatregelen waarschijnlijk onvoldoende bescherming bieden zonder aanpassing .

Onderzoek naar Ervebo in de DRC

Africa CDC en internationale partners bereiden in de DRC klinische studies voor om te onderzoeken of Ervebo toch gedeeltelijke bescherming tegen Bundibugyo kan bieden . Het onderzoek richt zich in het bijzonder op zorgverleners en andere mensen die in de frontlinie van de respons werken .

Een menselijke serologiestudie die in juli 2026 in het New England Journal of Medicine werd gepubliceerd, vond aanwijzingen voor kruisreactieve antistoffen na vaccinatie. Dat ondersteunt de gedachte dat Ervebo mogelijk enige bescherming biedt, maar bewijst nog niet dat het vaccin infecties of ernstige ziekte voorkomt .

De onzekerheid blijft dus groot: Ervebo is niet goedgekeurd voor Bundibugyo en de WHO wil het gebruik beperken tot gecontroleerde onderzoeksomstandigheden .

Conflict en wantrouwen maken de respons moeilijker

De bestrijding in de DRC wordt niet alleen door het virus bemoeilijkt. Het uitbraakgebied overlapt met conflictzones in Ituri, Noord-Kivu en Zuid-Kivu. Zorgverleners en behandelcentra zijn aangevallen, waardoor teams patiënten en contacten niet altijd veilig kunnen bereiken .

Ook diepgeworteld wantrouwen tegenover gezondheidsautoriteiten vormt een obstakel. Dat maakt contactonderzoek en veilige begrafenissen moeilijker, juist twee onderdelen die bij ebola van groot belang zijn .

Zo ontstaan twee sterk verschillende verhalen in dezelfde regio. Oeganda wist een import vanuit de DRC snel te isoleren en na een intensieve surveillancestrategie uit te doven. In de DRC blijft de epidemie ondertussen groeien — zonder specifiek goedgekeurd vaccin of geneesmiddel en onder omstandigheden waarin hulpverleners hun werk vaak niet veilig kunnen doen.