Pauze in vijandelijkheden tussen de VS en Iran: tijdelijk staakt-het-vuren of tactische adempauze?

Achter de schermen spelen zorgen over afnemende munitievoorraden aan beide kanten een rol in de beperking van verdere escalatie . De beurzen reageerden opgelucht en de olieprijzen daalden .

Kanttekening van experts: Analisten beschouwen de halt als een tijdelijk ‘wederzijds pijnlijke patstelling’ en niet als een duurzaam staakt-het-vuren . Het Soufan Center stelt dat beide partijen de adempauze gebruiken om strategisch voordeel te behalen, wat leidt tot een ‘no war, no peace’-evenwicht .

2. De groeiende politieke kloof in Teheran

De pauze heeft een felle interne strijd binnen het Iraanse leiderschap blootgelegd .

• Gematigden / onderhandelaars: Zij worden aangevoerd door parlementsvoorzitter Mohammad Bagher Ghalibaf (tevens de belangrijkste onderhandelaar). Zij stellen dat onderhandelen ‘niet gelijkstaat aan toegeven’ en dat diplomatie ‘deel is van de verzetsstrategie’ . Ghalibaf heeft de gesprekken openlijk verdedigd tegen aanvallen van hardliners .

• Hardliners: Een invloedrijke factie in het parlement en de Opperste Nationale Veiligheidsraad probeert een akkoord te dwarsbomen. Zij beschuldigen onderhandelaars ervan ‘Iran over te leveren aan de VS en Israël’ . De recente escalatie rond de Straat van Hormuz en de begrafenis van de gedode Opperste Leider heeft hun positie versterkt. Hardline-aanhangers confronteerden voorstanders van een staakt-het-vuren fysiek tijdens de rouwstoet, scanderend: ‘Wij hebben een bloedvete met Amerika’ .

• De breuk is ongewoon openbaar. Aan de staat gelieerde media beschuldigen elkaar. De kloof reikt tot ‘de diepste lagen van het hardline-establishment’, dat tot voor kort een eensgezind front vormde .

Cruciaal citaat: Het debat over onderhandelen is ‘uitgegroeid tot een bredere machtsstrijd binnen het Iraanse bewind, die breuken vertoont in zowel overheidsinstellingen als de geestelijke hiërarchie’ .

3. De onopgeloste kernvraagstukken van het Islamabad Memorandum

Het Islamabad Memorandum van Overeenstemming werd op 17 juni 2026 ondertekend door president Trump en de Iraanse president Masoud Pezeshkian, met de Pakistaanse premier Shehbaz Sharif als getuige . Het veertienpuntenplan voorzag in:

• Een onmiddellijk staakt-het-vuren op alle fronten (inclusief Libanon)
• Heropening van de Straat van Hormuz
• Opschorting (niet opheffing) van Amerikaanse sancties op Iraanse olie-export voor 60 dagen
• Een termijn van 60 dagen voor onderhandelingen over een definitief akkoord

Al binnen een maand laaiden de gevechten weer op en beschuldigden beide partijen elkaar van schending van het MoU . Trump verklaarde het staakt-het-vuren voor beëindigd; Iran zei zich niet langer aan het MoU te willen houden .

De drie specifieke onopgeloste punten:

a) Wat gebeurt er met de verrijkte uraniumvoorraad van Iran?
Het MoU verwees de nucleaire onderhandelingen naar de termijn van 60 dagen. Het IAEA heeft alle kennis verloren over de nucleaire installaties van Iran na de Amerikaans-Israëlische aanvallen die op 28 februari 2026 begonnen. Een hoge VN-functionaris zei in de Veiligheidsraad dat deze kennis ‘niet kon worden hersteld’ . Begin juni weigerde Iran de IAEA te laten controleren waar de verrijkte uraniumvoorraad zich bevindt, al stond het een beperkte inspectie in Bushehr toe . Op 10 juni nam het IAEA-bestuur een resolutie aan die eist dat Iran zijn uraniumvoorraden openbaart en laat verifiëren — Iran heeft hieraan niet voldaan .

b) Terugkeer van IAEA-inspecteurs
Dit hangt direct samen met het uraniumvraagstuk. Iran heeft de volledige IAEA-toegang niet hersteld. De resolutie van het IAEA-bestuur roept Iran op ‘de volledige informatie over nucleaire materiaalinventarissen te verstrekken en inspecties toe te staan om deze hoeveelheden te verifiëren’ . Tot eind juli gebeurde dat niet.

c) Omvang van sanctieverlichting
Het MoU schortte de oliesancties op voor 60 dagen, waardoor Iran de ruwe olie-export kon hervatten. Dit was tijdelijk en aan voorwaarden gebonden . Op 21 juni gaf de VS een tijdelijke vrijstelling . Deze vrijstelling werd vervolgens ingetrokken tijdens de escalatie in juli, wat Iran als een schending van de afspraken beschouwde . De permanente omvang van sanctieverlichting — inclusief banken, scheepvaart en andere sectoren — bleef voorbehouden aan de 60-dagenonderhandelingen .

4. De naderende deadline van 60 dagen en waarschuwingen van experts

• De termijn van 60 dagen begon op 17 juni en loopt af rond 16 augustus 2026 .
• Technische gesprekken in Doha en Bürgenstock (Zwitserland) leverden begin juli ‘positieve vooruitgang’ op, maar liepen daarna vast .
• Het Institut Montaigne stelt dat het MoU effectief is mislukt: de aanvallen zijn hervat, het zeeverkeer is opnieuw verlamd en het vertrouwen is verdwenen .
• Het Soufan Center waarschuwt dat de huidige pauze een ‘wederzijds pijnlijke patstelling’ is — beide partijen kunnen de strijd hervatten bij gebrek aan een diplomatieke doorbraak .
• Analisten bij ABC News en Al Jazeera constateren dat het staakt-het-vuren al ‘op de rand van totale ineenstorting balanceerde’ voor de laatste ronde van aanvallen .

Consensus onder experts: Zonder een definitief akkoord over het nucleaire dossier (voorraad, inspecties) en een duurzaam sanctieregime wordt de pauze als fragiel en waarschijnlijk tijdelijk beschouwd .