Wie regeert Iran nu echt? De militaire machtsovername door de IRGC na Khamenei

De machtsstructuur in Iran heeft sinds de dood van ayatollah Ali Khamenei bij een luchtaanval op 28 februari 2026 een ingrijpende verandering ondergaan. Zijn zoon en beoogde opvolger, Mojtaba Khamenei, draagt de titel van Opperste Leider, maar oefent in de praktijk zo goed als geen zichtbare macht uit. De werkelijke autoriteit ligt nu bij een militaire junta rond de Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC) en haar commandant, Ahmad Vahidi.

Mojtaba Khamenei: de onzichtbare Opperste Leider

Mojtaba Khamenei, de 56-jarige tweede zoon van ayatollah Ali Khamenei, werd op 8 en 9 maart 2026 officieel aangesteld als de derde Opperste Leider van Iran door de Raad van Experts, een week na de dood van zijn vader . Daarvoor opereerde hij vooral achter de schermen als een machtige tussenpersoon, met sterke banden met de IRGC en de elite van het regime. Hij bekleedde echter nooit een formele overheidsfunctie, gaf geen openbare toespraken en gaf geen interviews .

Wat zijn ambtstermijn zo bijzonder maakt, is zijn volledige afwezigheid in het openbaar. Meerdere gezaghebbende nieuwsbronnen bevestigen dit:

• Hij is sinds zijn benoeming geen enkele keer in het openbaar verschenen. CNN meldde half maart al dat hij "grotendeels uit het zicht bleef" , en eind april schreef de zender dat "er inmiddels meer dan zes weken waren verstreken... en hij nog steeds onzichtbaar en onhoorbaar is voor het publiek" .
• Zijn gezondheidstoestand is een raadsel en het is "onduidelijk hoeveel macht hij werkelijk heeft" .
• De enige communicatie die aan hem wordt toegeschreven, is een enkele, lange verklaring die half maart op de staatstelevisie werd voorgelezen . Eind april meldde persbureau Reuters dat zijn rol inmiddels neerkomt op "goedkeuren" in plaats van bevelen .
• In tegenstelling tot zijn vader, die de onbetwiste eindverantwoordelijke was voor oorlog, vrede en strategische kwesties, "bezit Mojtaba niet het automatische gezag dat zijn vader had" . The New York Times omschreef hem als "een raadselachtige verschijning" wiens titel niet leidt tot daadwerkelijke controle .

De IRGC-krijgsraad: de feitelijke regering

De echte macht is definitief verschoven naar een militaire junta onder leiding van de IRGC. De belangrijkste spelers, volgens Reuters, The New York Times en de Foundation for Defense of Democracies, zijn :

Wie	Rol en achtergrond
IRGC-krijgsraad	Een militaire junta die tijdens de oorlog is opgestaan als de de facto leiding. De IRGC greep feitelijk de macht en vormde een eigen besluitvormend orgaan, waardoor de rol van de Opperste Leider werd uitgehold .
Ahmad Vahidi	Huidige commandant van de Revolutionaire Garde, aangesteld nadat zijn twee voorgangers in het conflict waren omgekomen. Hij is een veteraan van de IRGC, voormalig commandant van de Quds-macht en voormalig minister van Defensie. Hij wordt algemeen beschouwd als de machtigste man van Iran . Berichten tussen eind maart en april 2026 laten zien dat Vahidi, samen met andere hoge commandanten, het land de facto bestuurt via een militaire raad .
Versplinterd civiel leiderschap	De top van het civiele bestuur is uitgeschakeld. Voormalig president Ebrahim Raisi kwam in 2024 om bij een helikopterongeval . Parlementsvoorzitter Ali Larijani werd gedood op 17 maart 2026 . De drie leden tellende interim-raad die direct na de dood van Ali Khamenei werd gevormd, inclusief ayatollah Alireza Arafi en president Masoud Pezeshkian, werd feitelijk buitenspel gezet naarmate de oorlog escaleerde .

Een verschuiving van een eenhoofdige geestelijke leiding naar een collectief militair bevel

Onder ayatollah Ali Khamenei was het systeem gebouwd rond één figuur die boven alle instituten stond en het laatste woord had over vrijwel alle strategische kwesties . Dat systeem is verbrokkeld. Time Magazine kopte: "Iran's Supreme Leader No Longer Reigns Supreme" . Reuters was nog duidelijker: "Iran's Guards seize wartime power, blunting Supreme Leader's role" . The New York Times meldde dat niet de Opperste Leider, maar "een ervaren groep commandanten van de Islamitische Revolutionaire Garde, samen met hun bondgenoten, naar voren zijn gekomen als de belangrijkste besluitvormers op het gebied van veiligheid, oorlogvoering en diplomatie" .

Analyses van de Foundation for Defense of Democracies en het Wikipedia-artikel over de de facto leiding van Iran komen tot dezelfde conclusie: de IRGC bestuurt Iran, en de Opperste Leider dient als een formele boegbeeld dat noch gezien noch gehoord wordt .

Belangrijkste punten

• Mojtaba Khamenei is de titulaire Opperste Leider, maar wordt functioneel genegeerd en politiek gemarginaliseerd. Hij heeft de titel volgens de Iraanse grondwet, maar oefent niet het gezag uit dat zijn vader had.
• De IRGC-krijgsraad en generaal Ahmad Vahidi vormen nu de feitelijke regering. De militaire junta geeft bevelen over oorlog en strategie, beheert de Straat van Hormuz en controleert de nucleaire agenda .
• De civiele instituties zijn verzwakt of onthoofd. Met de dood van president Raisi, parlementsvoorzitter Larijani en andere topgeestelijken is de traditionele pijler van de burgerlijke macht in de Islamitische Republiek weggevallen .