NGC 4654 is een intermediair spiraalstelsel in het sterrenbeeld Maagd, op ongeveer 72 miljoen lichtjaar van de aarde . Met “intermediair” wordt bedoeld dat het stelsel eigenschappen heeft van zowel een balkspiraal als een spiraalstelsel zonder duidelijke centrale balk . In het centrum bevindt zich wel een zwakke balkstructuur .
Het meest opvallende kenmerk is de ongelijke vorm. De ene zijde eindigt in een ronde, duidelijk afgebakende rand, terwijl aan de tegenoverliggende zijde gas in een lange uitloper wordt meegesleurd. Dat eenzijdige silhouet is het centrale visuele kenmerk van de NASA- en ESA-publicatie van 24 juli 2026 .
NGC 4654 beweegt met hoge snelheid door het hete, ijle gas dat de ruimte tussen de sterrenstelsels in de Virgocluster vult. Dat gas wordt het intracluster-medium genoemd. De beweging veroorzaakt ramdruk: vergelijkbaar met de luchtweerstand die ontstaat wanneer een voorwerp snel door de atmosfeer beweegt, maar dan op galactische schaal.
Die druk duwt vooral gas uit de buitenste delen van NGC 4654. Zo ontstaat de lange gasstaart aan één kant van het stelsel . Het proces kan bovendien de hoeveelheid gas die beschikbaar is voor nieuwe sterren verminderen.
NGC 4654 heeft daarnaast waarschijnlijk een snelle, nauwe passage langs het massieve buurstelsel NGC 4639 meegemaakt . De zwaartekracht van die ontmoeting trok aan de verdeling van sterren en gas en maakte die ongelijkmatig .
De simulaties zijn hierbij belangrijk: ramdruk alleen kan de volledige waargenomen structuur niet verklaren, en een zwaartekrachtinteractie alleen evenmin. Modellen waarin beide processen worden gecombineerd, sluiten wél aan bij de waarnemingen .
De gegevens voor de Hubble-afbeelding van juli 2026 zijn verzameld binnen een waarnemingsprogramma dat de cyclus van stervorming en stellaire terugkoppeling in nabije sterrenstelsels onderzoekt . Met Hubbles ultraviolet- en optische waarnemingen kunnen onderzoekers onder meer jonge sterrenpopulaties en geïoniseerd gas volgen .
Die gegevens worden aangevuld met:
Een studie uit 2021 combineerde onder meer radiodata met CO-waarnemingen om het gas in NGC 4654 te onderzoeken. De onderzoekers richtten zich vooral op een sterk samengedrukt gebied aan de buitenrand van de optische schijf en op de vraag hoe daar nieuwe sterren ontstaan .
Door al deze golflengten samen te brengen, kunnen astronomen de vorm en beweging van het gas koppelen aan de plaatsen waar sterren worden geboren. Samengeperst gas kan plaatselijk nieuwe stervorming op gang brengen, terwijl het wegtrekken van gas elders juist de brandstof voor toekomstige sterren vermindert .
NGC 4654 is daarmee meer dan een fotogeniek, scheef spiraalstelsel. Het vormt een natuurlijk laboratorium om te bestuderen hoe een ontmoeting tussen sterrenstelsels en de druk van een clusteromgeving gezamenlijk de evolutie van een sterrenstelsel sturen.