EU en Golfstaten slaan alarm: ‘Iraanse soevereiniteitsclaims over Straat van Hormuz zijn onrechtmatig’

Achtergrond: De escalatie die tot de verklaring leidde

De gezamenlijke verklaring kwam tegen de achtergrond van een zware militaire escalatie in de eerste helft van juli 2026:

• 6–7 juli: De Iraanse Revolutionaire Garde vuurde raketten af op meerdere koopvaardijschepen in de Straat van Hormuz. Volgens berichten werd de Qatarese LNG-tanker Al Rekayyat getroffen voor de kust van Oman, en ook een Saoedische olietanker werd aangevallen . Het Britse UK Maritime Trade Operations (UKMTO) bevestigde dat een tanker werd geraakt door een onbekend projectiel op ongeveer 8 zeemijl ten oosten van het Omaanse Limah, wat een brand veroorzaakte .

• 11 juli: Iran verklaarde de Straat van Hormuz gesloten voor 'ongeautoriseerd' verkeer, nadat het een schip had getroffen dat 'de maritieme veiligheid in gevaar had gebracht'. De marine van de Iraanse Revolutionaire Garde stelde dat een schip dat zijn systemen had uitgeschakeld, werd getroffen en tot stilstand gebracht. Er werd gewaarschuwd dat elke vergelding zou worden beantwoord met een 'zware respons' .

• Amerikaanse militaire respons: De Verenigde Staten lanceerden meerdere rondes van vergeldingsaanvallen. Eén golf trof 140 Iraanse militaire installaties, en verdere rondes gingen door tot 13 juli. Er waren berichten dat in totaal meer dan 300 Iraanse militaire doelen werden getroffen . Het voorlopige staakt-het-vuren tussen de VS en Iran stortte op 8 juli in na de aanvallen .

Waarom deze verklaring ertoe doet

De EU-GCC-verklaring is om verschillende redenen belangrijk. Het vertegenwoordigt een zeldzame eensgezinde positie tussen Europese landen en Golfstaten op een moment van acute crisis. Door hun standpunt te baseren op het VN-Zeerechtverdrag (UNCLOS) en VN-Veiligheidsraadresolutie 2817, verankerden de twee blokken hun diplomatieke reactie in gevestigde internationale juridische kaders in plaats van in eenzijdig optreden. De expliciete afwijzing van 'transitkosten' of 'klaringsvoorwaarden' was een directe reactie op de gerapporteerde eisen van Iran dat schepen toestemming moesten vragen aan Teheran voordat ze de zeestraat mochten passeren .

Op het moment van de verklaring was de Straat van Hormuz – waar ongeveer 20% van de wereldwijde olie doorheen gaat – feitelijk onder vuur genomen, met een bijna stilgevallen tankerverkeer en een 'ernstige' dreigingsverhoging door het door de VS geleide Joint Maritime Information Center .

Vooruitblik

De verklaring verbindt de EU en de GCC aan voortdurende diplomatieke inspanningen via de IMO en andere internationale instanties, met als doel de scheepvaart te beschermen en een onderhandelde oplossing na te streven. De verklaring specificeerde echter geen handhavingsmechanismen of consequenties bij niet-naleving, waardoor vragen open blijven over hoe de internationale gemeenschap zal reageren als Iran zijn aanvallen op de commerciële scheepvaart in de waterweg voortzet.