Europa wil in 2040 voor bijna de helft op stroom draaien: wat houdt het actieplan in?

De 46%-doelstelling: ambitieus maar nog niet in beton gegoten

Elektriciteit maakt nu slechts 23% uit van het Europese eindenergieverbruik – een aandeel dat al tien jaar stagneert . De Commissie stelt een indicatieve doelstelling van 46% in 2040 voor, waarmee het aandeel dus verdubbelt . Een tussentijds referentiepunt van 32% in 2030 was al vastgelegd in het Clean Industrial Deal .

De doelstelling is uitdrukkelijk ‘indicatief’ en nog niet juridisch bindend. De Commissie zal in het vierde kwartaal van 2026 een impactanalyse uitvoeren om te beoordelen of de 46% als bindende norm kan worden opgenomen in het post-2030 Energie-Uniepakket . In een eerdere ontwerpversie was nog sprake van een bindende doelstelling, maar in het definitieve plan is daarvan afgezien .

Volgens de Commissie kan het halen van deze doelstelling de gasimport met meer dan 70% en de ruwe-olie-import met meer dan 40% terugdringen in 2040, wat de EU tot €260 miljard per jaar aan fossiele-importkosten bespaart . Het plan presenteert elektrificatie niet alleen als klimaatmaatregel, maar ook als een economische en geopolitieke noodzaak, mede als reactie op de Midden-Oosten crisis van 2026 en de instabiele energiemarkten .

Het prijsverschil tussen stroom en gas verkleinen

Een van de grootste uitdagingen is dat elektriciteit in de EU voor huishoudens 2,5 keer duurder is dan gas . Het plan bevat verschillende maatregelen om dit gat te dichten:

• Lagere netwerkkosten: Stroomrekeningen worden heringericht: de vaste netwerkkosten worden niet langer per kilowattuur doorberekend, maar moeten juist flexibel gebruik van het stroomnet stimuleren .
• Belastingverlaging en btw-verlaging: Lidstaten worden aangemoedigd om accijnzen en btw op elektriciteit te verlagen tot het Europese minimum dat is toegestaan onder de Energiebelastingrichtlijn en de btw-richtlijn. Specifiek wordt een btw-verlaging aanbevolen voor huishoudelijke accu's, elektrische auto's en warmtepompen .
• Elektriciteit-gas prijsverhouding: Het plan stelt als doel dat de stroomprijs in 2030 voor huishoudens maximaal 2,5 keer de gasprijs mag zijn, en voor de industrie maximaal 2 keer .
• Slimme meters: Er komt een bindende doelstelling: minimaal 50% van de eindgebruikers moet in 2030 een slimme meter hebben, oplopend naar minimaal 75% in 2033 (niet 65%, zoals in sommige eerdere concepten stond – de officiële wettekst COM(2026) 600 bevestigt 75%) .
• Clean Heat Market Mechanism: Dit mechanisme moet de uitrol van elektrische warmtepompen versnellen en fossiele verwarming uitfaseren. Het plan mikt op 4 miljoen warmtepompinstallaties per jaar in 2030, tegen 2,4 miljoen in 2025 .

Herziening ETS: tragere emissiereductie, langer gratis rechten

De ETS-herziening (COM(2026) 600) werd op dezelfde dag gepubliceerd en betekent een ingrijpende aanpassing van de Europese CO₂-markt :

• Lineaire Reductiefactor (LRF): De snelheid waarmee het emissieplafond jaarlijks daalt, wordt aanzienlijk vertraagd. Het blijft op 4,3% (2027–2028) en 4,4% (2029–2030), maar zakt daarna naar 3,7% van 2031–2035 en 1,7% van 2036–2040 . Het eerdere traject voorzag in 4,4% na 2030. Milieuorganisaties stellen dat hierdoor honderden miljoenen tonnen extra CO₂ kunnen worden uitgestoten .
• Gratis rechten: Verlengd voor sectoren die onder het CBAM vallen. Gratis toewijzing blijft bestaan tot 2038, later dan eerder gepland . Vanaf 2031 wordt gratis toewijzing gekoppeld aan decarbonisatieplannen en -investeringen .
• CBAM-uitfasering: Uitgesteld tot 2038, wat betekent dat CBAM-sectoren pas dan geen gratis rechten meer ontvangen .
• Industrial Decarbonisation Bank (IDB): Een nieuw instrument dat €100 miljard beschikbaar stelt voor decarbonisatieprojecten in de industrie. Het keert een groter deel van de ETS-inkomsten terug naar de betrokken sectoren . Een 'ETS Investment Booster' zal vanaf 2027 400 miljoen EUA's (emissierechten) toewijzen .
• De ETS-herziening introduceert ook een beperkte toegang tot koolstofverwijdering en internationale credits (maximaal 2% van de vereiste reducties vanaf 2036) en stemt het plafond af op de EU-doelstelling van -90% netto-emissiereductie in 2040 .

Vervolgstappen en kritiek

Het Elektrificatie Actieplan (een mededeling van de Commissie) en de ETS-wetsvoorstellen gaan nu naar het Europees Parlement en de Raad voor onderhandeling en goedkeuring . De Commissie voert in het vierde kwartaal van 2026 een impactanalyse uit over het bindend maken van de 46%-doelstelling .

Verschillende milieuorganisaties hebben kritiek geuit. Het Europese Milieubureau (EEB) stelt dat de Commissie 'is gezwicht voor industriële achterblijvers' en wijst op de zwakkere LRF en de verlengde gratis rechten . 350.org verwelkomt de ambitie, maar waarschuwt dat het plan 'tekortschiet zonder grotere ambitie, diplomatie en financiering' . Reuters meldt dat critici betogen dat hoge elektriciteitsprijzen de doelen kunnen bemoeilijken . De Heinrich Böll Stichting merkt op dat de doelstelling 'technologieneutraal' is en daarmee het gebruik van fossiele brandstoffen en kernenergie niet uitsluit .

Belangrijke correctie van een feit

De doelstelling voor slimme meters is 75% in 2033, niet 65% zoals in sommige eerdere conceptdocumenten stond. Het officiële wetsvoorstel COM(2026) 600 legt de bindende doelstelling vast op 75% .