Ontmoet Likweli: De nieuwe apensoort met oranje lippen diep in het Congolese regenwoud

Wetenschappers hebben een nieuwe soort colobus-aap officieel beschreven in de Democratische Republiek Congo, een zeldzame en ongrijpbare primaat die lokaal bekend staat als Likweli. Met zijn opvallende oranje lippen, diep brullend geroep en een verspreidingsgebied dat beperkt is tot een klein stuk afgelegen regenwoud, is de ontdekking een mijlpaal in de primatologie. Dit is wat je moet weten over deze nieuwe soort en wat hij onthult over een van de meest biodiverse regio's ter wereld.

Wat is er ontdekt?

De nieuwe soort, genaamd Colobus congoensis, is een colobus-aap die bij de lokale Balanga-gemeenschappen bekend staat als Likweli (ook wel kasaba nkoni of 'takschudder'). Het is pas de vijfde nieuwe Afrikaanse apensoort die in de afgelopen 75 jaar is geïdentificeerd . De ontdekking werd op 15 juli 2026 gepubliceerd in PLOS One en is gebaseerd op bijna twintig jaar veldonderzoek, cameravalbeelden, anatomisch onderzoek van in beslag genomen exemplaren en analyse van zijn vocalisaties .

Fysieke kenmerken

• Grootte: Volwassenen zijn klein voor een colobus, ze wegen ongeveer zeven kilo — ongeveer zo groot als een kleine hond .
• Vacht en gezicht: De aap is overwegend zwart met een opvallende, fel roze-oranje vlek rond de mond en een 'maskerachtig' uiterlijk. De oranje lippen zijn het meest in het oog springende kenmerk .
• Kenmerkende roep: Hij produceert een diep, laag brullend of kwakend geluid dat niet lijkt op dat van andere colobus-apen in de regio .

Gedrag en leefgebied

• De Likweli is een boombewonende aap die uitsluitend leeft in hoge, gesloten kronendaken van tropisch regenwoud op diepe kleigronden en 'terra firme'-bos eilanden .
• Hij deelt zijn leefgebied met twee andere colobine-soorten: Piliocolobus parmentieri en Colobus angolensis .
• De soort is zo schuw en wordt zelden gezien dat zelfs de lokale Balanga-gemeenschappen er grotendeels niet van op de hoogte waren voordat het wetenschappelijke werk begon .

Waar wordt hij gevonden?

Het volledige bekende verspreidingsgebied van de aap is beperkt tot de afgelegen interfluvium tussen de rivieren Lomami en Congo (Lualaba) in het oost-centrale deel van de Democratische Republiek Congo. Het grootste deel van de populatie leeft in en rond Lomami Nationaal Park, wat wijst op een zeer beperkte verspreiding .

Bedreigingen en beschermingsstatus

• De auteurs van de studie stellen een voorlopige IUCN Rode Lijst-classificatie van Bedreigd (EN) voor .
• De belangrijkste bedreigingen zijn habitatverlies (ontbossing en aantasting van het bos binnen het beperkte verspreidingsgebied) en jacht. Onderzoekers onderzochten dode exemplaren die van jagers in beslag waren genomen om de soort te bevestigen .
• Een bron suggereert dat er mogelijk minder dan 1.000 individuen in de regio zijn . Het zeer beperkte geografische bereik maakt hem bijzonder kwetsbaar voor verstoringen .

Wat de ontdekking onthult over de biodiversiteit in het Congobekken

De ontdekking van de Likweli is van groot belang voor ons begrip van de biodiversiteit in het Congobekken:

• Nog steeds een grensgebied voor ontdekking: Dit is de tweede nieuwe apensoort die in 15 jaar in dezelfde regio is beschreven (de lesula, Cercopithecus lomamiensis, werd in 2012 beschreven) .
• Inventarisatiehiaten zijn reëel: Het feit dat een middelgrote, in het kronendak levende primaat voor het eerst in 2008 werd gefotografeerd en pas in 2026 formeel werd beschreven, onderstreept hoe onvolledig de bossen van het Congobekken in kaart zijn gebracht, zelfs voor relatief grote zoogdieren .
• De cruciale rol van beschermde gebieden: De vondst benadrukt de vitale beschermingswaarde van Lomami Nationaal Park en de dringende noodzaak om afgelegen bose interfluviums te beschermen. Deze gebieden kunnen nog andere ongrijpbare soorten herbergen die worden bedreigd door oprukkende ontbossing en de jacht op bushmeat .