WAICO: wat betekent China's nieuwe AI-organisatie voor de wereld?

De drie doelen van WAICO

WAICO baseert zich op zes leidende principes: AI moet het algemeen belang dienen, nationale soevereiniteit respecteren, ontwikkeling ondersteunen, veilig en beheersbaar blijven, eerlijk en inclusief zijn en op basis van open samenwerking worden ontwikkeld . Die principes worden vertaald naar drie praktische doelstellingen :

1. Innovatiesamenwerking verdiepen en de AI-opbrengst ontsluiten. WAICO wil landen en organisaties beter met elkaar verbinden en naar eigen zeggen ook de kansen van China's modernisering met andere landen delen .
2. Inclusieve ontwikkeling bevorderen en de mondiale AI-kloof verkleinen. Daarbij gaat het vooral om verschillen in rekenkracht, data en beschikbaar talent tussen ontwikkelde en ontwikkelingslanden .
3. Mondiaal AI-bestuur en risicobeheer versterken. De organisatie streeft naar meer overeenstemming over AI-ethiek, veiligheidsstandaarden en technische normen, met als uiteindelijk doel een breed gedragen internationaal kader .

WAICO tegenover het G7-Hiroshima-proces

Het Hiroshima AI Process werd in mei 2023 gelanceerd door de G7 — de groep van zeven vooraanstaande geïndustrialiseerde economieën. Het initiatief richt zich op risicoanalyses, internationale leidende principes en een gedragscode voor geavanceerde en generatieve AI. De kern van het proces ligt bij de G7-landen en uitgenodigde partners .

WAICO wijkt volgens China en de voorstanders van het initiatief op drie belangrijke punten af :

• Open lidmaatschap: WAICO staat open voor iedere soevereine staat. Daarmee wil het een universeel platform zijn, in plaats van een samenwerkingsverband met een beperkte toegang .
• Ontwikkeling als uitgangspunt: Waar het Hiroshima-proces vooral nadruk legt op risico's en verantwoord gebruik, zet WAICO het dichten van de zogenoemde ‘intelligentiekloof’ en het delen van de voordelen van AI met ontwikkelingslanden voorop .
• Toegang tot technologie zonder discriminatie: Beijing presenteert WAICO als een afwijzing van technologieblokken en exportbeperkingen. Daarmee positioneert China de organisatie nadrukkelijk tegenover wat het uitsluitende westerse kaders noemt .

Dat betekent niet dat veiligheid bij WAICO ontbreekt: veiligheid en beheersbaarheid behoren expliciet tot de zes uitgangspunten. Het verschil zit vooral in de prioriteit. Het G7-proces vertrekt vanuit risico's rond geavanceerde generatieve AI; WAICO wil risico's combineren met ontwikkeling, toegang en internationale capaciteitsopbouw.

De geopolitieke achtergrond

De oprichting van WAICO valt samen met een steeds scherpere technologiewedstrijd tussen de Verenigde Staten en China. Washington heeft de export van geavanceerde AI-chips en apparatuur voor de productie van halfgeleiders stapsgewijs beperkt om China's technologische vooruitgang af te remmen. Daarbij zijn maatregelen genomen onder zowel de regeringen-Biden als-Trump . Begin 2026 zette de commissie voor Buitenlandse Zaken van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden bovendien nieuwe, partijoverschrijdende wetsvoorstellen door om de overdracht van AI-technologie naar China verder aan banden te leggen .

De beperkingen krijgen kritiek uit verschillende hoeken:

• China beschuldigt de Verenigde Staten ervan exportregels te misbruiken en roept Washington op vermeend verkeerd en discriminerend beleid te beëindigen .
• Westerse analisten vragen zich af hoe effectief de maatregelen zijn. Een analyse van Brookings stelde dat de VS feitelijk niet langer op de Chinese AI-chipmarkt aanwezig is, omdat binnenlandse Chinese alternatieven de vraag naar Amerikaanse chips waarop sancties rusten hebben verminderd . Een academische studie in Cogent Social Sciences betoogt bovendien dat Amerikaanse exportcontroles de ontwikkeling van een eigen Chinese technologiesector onbedoeld hebben versneld .
• Chatham House waarschuwde dat exportbeperkingen op chips alleen niet zullen voorkomen dat China geavanceerde AI verder ontwikkelt .
• Ook in de technologiesector is een publiek debat ontstaan. Topbestuurders verschillen van mening over de vraag of het beperken van de toegang tot chips het Amerikaanse leiderschap beschermt, of juist de binnenlandse capaciteiten van Beijing versterkt .

Waarom dit belangrijk is

WAICO is daarmee meer dan een nieuwe internationale organisatie met een afkorting. Het instituut geeft China een diplomatiek platform voor een eigen verhaal over de toekomst van AI: regels moeten volgens Beijing inclusiever en ontwikkelingsgerichter zijn en niet afhankelijk worden van technologiebeperkingen die door één machtsblok worden opgelegd.

Voor landen die zich onvoldoende vertegenwoordigd voelen in door het Westen geleide initiatieven kan dat aantrekkelijk zijn. Tegelijk blijven belangrijke praktische vragen open, waaronder hoe WAICO precies wordt bestuurd, welke verplichtingen leden aangaan en hoeveel invloed de organisatie daadwerkelijk krijgt op internationale normen. De oprichting is dus vooral een belangrijke stap in de strijd om de vraag wie de wereldwijde AI-regels mag bepalen.