VS-Iran-conflict escaleert: staakt-het-vuren uiteengevallen, militaire aanvallen in de Golf nemen toe en sluiting Straat van Hormuz bedreigt wereldwijde olievoorziening

Grootschalige militaire aanvallen en vergeldingen (juni – half juli)

De militaire escalatie volgde een snel patroon van actie en reactie:

• 11 juni: Iran en de VS beschoten elkaar voor een tweede dag. Iran viel Koeweit en Bahrein aan na Amerikaanse lucht- en kruisraketten. Trump waarschuwde dat Teheran de "prijs zou betalen" voor de vastgelopen onderhandelingen .
• 26 juni: De VS voerden aanvallen uit op Iraanse opslaglocaties voor raketten en drones en kustradarposten, als reactie op een Iraanse drone-aanval op een vrachtschip. Dit was de grootste test voor het toen pas een week oude MoU .
• 28 juni: Iran vergold dit met drone- en raketaanvallen op Bahrein en Koeweit, als antwoord op Amerikaanse aanvallen op doelen in Zuid-Iran .
• 7-8 juli: De Iraanse Revolutionaire Garde (IRGC) beschoot drie schepen in de Straat van Hormuz en viel vervolgens Amerikaanse militaire posities in Bahrein en Koeweit aan. De VS reageerden met nieuwe luchtaanvallen nabij de Straat .
• 10 juli: De VS voerden een nieuwe reeks luchtaanvallen uit met ongeveer 90 doelwitten in en rond Teheran, enkele uren nadat Trump had gedreigd de strijd op te schroeven als Iran zijn aanvallen op de scheepvaart niet staakte .
• 11-12 juli: De IRGC beschoot een commercieel vrachtschip en sloot de Straat "tot nader order". De VS voerden op 12 juli verdere aanvallen uit als vergelding voor een aanval op een onder Cypriotische vlag varend containerschip .

De Straat van Hormuz: ontwrichting en sluiting

De Straat van Hormuz, waar ruwweg een vijfde van de wereldwijde olievoorraad doorheen wordt getransporteerd, staat centraal in het conflict. Het scheepvaartverkeer was begin april al gedaald tot minder dan 10% van het normale niveau . Op 7 juli verhoogde de door de VS geleide maritieme coalitie het dreigingsniveau naar "ernstig" en waarschuwde dat "opzettelijke vijandige actie" door Iran "waarschijnlijk" was . Op 11 juli verklaarde de IRGC de Straat "gesloten tot nader order" nadat een schip dat een niet-toegestane route probeerde te nemen, was beschoten. De Garde waarschuwde voor een "zware reactie" op eventuele vergelding . Op 12 juli vuurde de IRGC een waarschuwingsschot af op een ander schip dat de doorvaart probeerde te trotseren, waarmee de sluiting werd herhaald. Het aantal commerciële schepen dat de Straat passeerde daalde terug tot een bijna-recordlaagte: op een dag staken slechts 14 commerciële schepen over .

Netanyahu's waarschuwing en de houding van Israël

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu heeft tijdens het conflict herhaaldelijk steeds krachtigere waarschuwingen laten horen:

• 8 juni 2026: Nadat Israël vergeldingsraketten op Iran had afgevuurd, zei Netanyahu dat "het vuur voorlopig is gestaakt", maar waarschuwde hij dat Israël met "overweldigende kracht" zou reageren als Iran of Hezbollah de aanvallen zouden hervatten .
• 14 juli 2026 (meest recent): Tijdens de Negev-conferentie in Dimona waarschuwde Netanyahu: "Reken er niet op dat het rustig blijft als u ons aanvalt... Als Iran Israël opnieuw aanvalt, krijgt het te maken met een veel krachtigere reactie" dan bij eerdere confrontaties .

Israël is voortdurend paraat gebleven. Begin 2026 lobbyde Netanyahu bij Trump voor gezamenlijke militaire aanvallen op Iran . In maart berichtte The New York Times dat Israël er alles aan deed om Iran hard te treffen zolang het nog kon, uit angst dat een staakt-het-vuren de operaties zou kunnen stilleggen . In april zei Netanyahu dat Israël klaar stond om "elk moment de strijd met Iran te hervatten" . Op 9 juli sprak Netanyahu rechtstreeks met Trump over de Amerikaanse aanvallen op Iran, terwijl het Witte Huis zich voorbereidde op een langdurige escalatie .

Diplomatieke vooruitzichten

De diplomatieke vooruitzichten zijn zeer onzeker en momenteel somber. Hoewel het MoU van 17 juni de weg vrijmaakte voor nieuwe nucleaire gesprekken , stortte de overeenkomst binnen enkele weken in door wederzijdse beschuldigingen van schendingen . Een Iraanse delegatie reisde half juli naar Oman voor indirecte onderhandelingen via bemiddelaars, zelfs terwijl de VS verdere aanvallen uitvoerden . De Arms Control Association oordeelde echter dat onderhandelaars voor "aanzienlijke obstakels" staan voor een definitief akkoord, mede omdat de gevechten gewoon doorgaan . De CFR Global Conflict Tracker merkt op dat het staakt-het-vuren "op het punt van instorten lijkt te staan" nu beide partijen elkaar beschieten vanwege vermeende schendingen . Waarnemers concluderen dat de twee landen per 14 juli "zijn teruggekeerd naar een conflicttoestand zoals die bestond vóór het MoU" .