EU dwingt Meta om WhatsApp open te gooien voor AI-concurrenten

In een stap die door de techwereld ging als een schok, voerde Meta eind 2025 een verbod in op AI-assistenten van derden zoals ChatGPT op WhatsApp. Zes maanden later dwong de Europese Commissie het bedrijf de maatregel terug te draaien. Dit is het volledige verhaal van het verbod, de baanbrekende mededingingszaak die het terugdraaide, en wat het betekent voor gebruikers en de toekomst van AI-concurrentie in Europa.

Het verbod: Meta sluit rivaliserende AI-assistenten uit van WhatsApp

In oktober 2025 paste Meta het beleid voor het WhatsApp Business Platform aan. Het bedrijf verbood de inzet van AI-assistenten van derden op WhatsApp voor algemene doeleinden, terwijl de eigen Meta AI-assistent wel beschikbaar bleef . Het verbod was gericht op diensten als ChatGPT, Perplexity en Microsofts Copilot. Deze bedrijven hadden via de WhatsApp Business API AI-chatbots geïntegreerd om gebruikers binnen de app van ondersteuning te voorzien . Het nieuwe beleid trad in werking op 15 januari 2026 .

De Europese Commissie opende op 4 december 2025 een formeel mededingingsonderzoek. Daarin wordt beoordeeld of Meta met dit beleid de eigen AI-assistent bevoordeelt en AI-concurrenten uitsluit van het enorme gebruikersbestand van WhatsApp—een schending van de EU-mededingingsregels . Los daarvan gelastte de Italiaanse mededingingsautoriteit (AGCM) Meta in januari 2026 om Italië van het verbod uit te zonderen .

Reactie van de EU: tussentijdse maatregelen herstellen de toegang

Op 9 juni 2026 legde de Europese Commissie Meta tussentijdse maatregelen op. Het bedrijf moet :

• gratis toegang tot WhatsApps zakelijke tools voor concurrerende AI-assistenten herstellen
• die toegang in stand houden tot het einde van het volledige mededingingsonderzoek
• binnen vijf werkdagen aan de maatregelen voldoen—Meta had tot ongeveer 16 juni 2026 de tijd om de toegang te herstellen

Uitvoerend vicevoorzitter Teresa Ribera kondigde het besluit aan. De Commissie stelde vast dat Meta's gedrag het risico van "ernstige en onherstelbare schade aan de concurrentie" met zich meebracht op de snelgroeiende markt voor AI-assistenten . De maatregelen gelden voor de hele Europese Economische Ruimte (EER)—de 27 EU-lidstaten plus IJsland, Liechtenstein en Noorwegen .

Meta probeerde het bevel eerder te voorkomen tijdens een besloten hoorzitting begin mei 2026 en kondigde aan in beroep te gaan tegen de tussentijdse maatregelen. Het bedrijf noemde ze "bemoeizucht van regelgevers" .

ChatGPT keert terug naar WhatsApp: wat gebruikers in de EER nu kunnen doen

Na het EU-besluit maakte OpenAI op 13 juli 2026 ChatGPT opnieuw beschikbaar op WhatsApp voor de EER . Volgens de officiële release notes van OpenAI en diverse nieuwsberichten kunnen gebruikers :

• ChatGPT als WhatsApp-contact toevoegen door het geverifieerde nummer 1-800-CHATGPT (+1-800-242-8478) op te slaan in hun telefoonboek en het een bericht te sturen via WhatsApp
• ChatGPT gebruiken zonder account—je hebt geen aparte OpenAI-inlog of app nodig
• Tekstberichten sturen naar ChatGPT en antwoorden ontvangen die door de AI zijn gegenereerd, allemaal binnen WhatsApp
• Afbeeldingen uploaden die de AI kan analyseren
• Spraakberichten sturen die ChatGPT verwerkt
• Afbeeldingen genereren via tekstinstructies
• ChatGPT in meerdere talen gebruiken
• Een ChatGPT-account koppelen voor een uitgebreidere ervaring (optioneel)

OpenAI bevestigde dat ChatGPT beschikbaar is in de hele EER .

Grotere regulerings- en financiële belangen

Deze zaak is een van de belangrijkste toepassingen van het Europese mededingingsinstrumentarium op het snijvlak van berichtenapps en AI—twee markten waarin Big Tech een structurele voorsprong heeft. Enkele opvallende aspecten springen eruit:

Boeterisico bij niet-naleving: Als Meta uiteindelijk veroordeeld wordt voor overtreding van de EU-mededingingsregels, riskeert het boetes van tot 10% van de wereldwijde jaaromzet—dat kan oplopen tot miljarden dollars. Ook kunnen er dwangsommen worden opgelegd als Meta zich niet aan de tussentijdse maatregelen houdt .

Het precedent van de DMA: In april 2025 legde de Commissie Meta een boete op van €200 miljoen wegens overtreding van de Digital Markets Act (DMA), vanwege het "betalen of toestemmen"-model voor gegevensverzameling. Apple kreeg een boete van €500 miljoen . De WhatsApp-AI-zaak toetst of de DMA en de traditionele mededingingsregels samen zelfbevoordeling in de distributie van AI effectief kunnen aanpakken—een terrein waar de DMA alleen mogelijk niet volledig in voorziet .

Platform versus AI-concurrentie: De zaag gaat over de vraag of dominante berichtenapps als WhatsApp (wereldwijd meer dan 2 miljard gebruikers) kunnen worden gedwongen om als neutrale distributiekanalen voor AI-diensten van concurrenten te fungeren. De Commissie stelt dat WhatsApp als "poortwachter" op de markt voor berichtenapps Meta de mogelijkheid én de prikkel geeft om de concurrentie op de aangrenzende markt voor AI-assistenten te blokkeren .

Brede Big Tech-boetes in Europa: Sinds 2024 heeft de EU in zes mededingings- en DMA-zaken in totaal meer dan €6 miljard (~$7 miljard) aan boetes opgelegd aan Google, Apple en Meta . De WhatsApp-AI-zaak voegt een nieuwe dimensie toe—het gebruik van tussentijdse maatregelen om gedragsverandering af te dwingen tijdens een onderzoek, in plaats van jaren te wachten op een definitieve uitspraak.

Wereldwijde reguleringsgolven: De Braziliaanse mededingingsautoriteit (CADE) gelastte Meta in januari 2026 apart om het AI-verbod op te schorten . De aanpak van de EU kan van invloed zijn op hoe andere jurisdicties (VK, India, Zuid-Korea) de distributie van AI op dominante platforms reguleren.

Beroep en tijdlijn: Meta gaat in beroep tegen de tussentijdse maatregelen. Het onderliggende mededingingsonderzoek kent geen wettelijke deadline . Een definitieve uitspraak kan nog jaren duren. Dat betekent dat de herstelde toegang voor concurrerende AI-assistenten voorlopig van kracht kan blijven—of teniet wordt gedaan als Meta in beroep gelijk krijgt.