EU beschuldigt Meta van overtreding wet door verslavend ontwerp Facebook en Instagram

Op 10 juli 2026 publiceerde de Europese Commissie voorlopige bevindingen dat Meta de Digital Services Act (DSA) overtreedt door het verslavende ontwerp van Facebook en Instagram, waarmee een onderzoek van twee jaar wordt afgesloten. Hieronder de belangrijkste ontwikkelingen.

Specifieke ontwerpmechanismen

De Commissie identificeerde vier samenhangende ontwerpkenmerken die dwangmatig gebruik en schadelijke interactiepatronen stimuleren ^DE:

• Eindeloos scrollen (infinite scroll) - continue contentladen die natuurlijke stopprikkels wegneemt ^DE.
• Automatisch afspelen (autoplay) - het automatisch starten van de volgende video, waardoor de gebruikerscontrole afneemt ^DE.
• Aanhoudende pushmeldingen - frequente, algoritmisch getimede meldingen die gebruikers terug moeten lokken ^DE.
• Zeer gepersonaliseerde aanbevelingssystemen - AI-gestuurde feeds die gebruikersgegevens uitbuiten om de tijd op het platform te maximaliseren, vaak angstgevoelens, problemen met het lichaamsbeeld en slaapverstoring versterken, vooral bij minderjarigen ^DEB.

De Commissie concludeerde dat Meta geen adequate risicobeoordelingen heeft uitgevoerd zoals vereist onder DSA Artikel 34 en geen toereikende risicobeperkende maatregelen heeft genomen onder Artikel 35 om deze voorzienbare schade aan te pakken ^ED.

Vereiste maatregelen

De Commissie heeft nog geen bindend definitief besluit genomen. Meta heeft nu het recht om te reageren op de voorlopige bevindingen voordat de Commissie een formeel niet-nalevingsbesluit vaststelt ^DE. Indien bevestigd, moet Meta:

• De geïdentificeerde verslavende ontwerpkenmerken aanpassen of uitschakelen op Facebook en Instagram voor EU-gebruikers ^EB.
• Een gedetailleerd actieplan indienen waarin wordt aangetoond hoe het zijn platforms in overeenstemming zal brengen, inclusief herziene risicobeoordelingen en risicobeperkende maatregelen ^ED.

Meta's juridische aanval tegen Ierse mediatoezichthouder

Apart hiervan opende de Ierse mediatoezichthouder, Coimisiún na Meân, op 5 mei 2026 twee formele DSA-onderzoeken naar Meta over de vraag of Facebook en Instagram gebruikers beletten om betekenisvolle controle over hun contentfeeds uit te oefenen ^RB. Op 13 juli 2026 startte Meta een juridische procedure bij de High Court in Ierland om deze onderzoeken te laten stilleggen, met het argument dat het besluit van Coimisiún na Meân om de onderzoeken te openen procedureel of juridisch onjuist was ^I. Dit is een aparte procedure van de directe handhaving door de Europese Commissie, maar beide gaan over dezelfde onderliggende DSA-verplichtingen rond algoritmische transparantie en gebruikerskeuze ^RI.

Mogelijke boetes

Op grond van de DSA kan de Commissie boetes opleggen van maximaal 6% van de wereldwijde jaaromzet van een platform bij niet-naleving van het definitieve besluit ^BE. Voor Meta, met een geschatte wereldwijde omzet van ongeveer 170 miljard dollar in 2025, zou dit de maximale boete op ruwweg 10 miljard dollar brengen. Berichten beschrijven de verwachte boete als "miljarden euro's" en analisten beschouwen het als een materieel financieel risico voor het bedrijf ^EBE. De Commissie kan ook dwangsommen opleggen van maximaal 5% van de gemiddelde dagelijkse wereldwijde omzet per dag dat de naleving tijdens de herstelperiode uitblijft ^E.

Bredere EU-regelgevingscontext

• Digital Markets Act (DMA) - Meta is al aangewezen als poortwachter onder de DMA voor Facebook en Instagram. De DMA legt aparte verplichtingen op met betrekking tot zelfbevoordeling, gegevenscombinatie en interoperabiliteit. De verslavend-ontwerpzaak wordt behandeld onder het risicobeheer- en transparantiekader van de DSA, niet de DMA, maar beide wetten werken parallel en kunnen leiden tot afzonderlijke handhavingsacties ^E.

• Digital Fairness Act (DFA) - De Commissie kondigde in haar werkprogramma voor 2026 een wetgevend initiatief aan voor het vierde kwartaal van 2026, genaamd de Digital Fairness Act, bedoeld om consumentenbescherming in digitale markten te versterken ^E. De DFA zal naar verwachting direct verslavend ontwerp, misleidend ontwerp (dark patterns) en oneerlijke personalisatie aanpakken - lacunes die niet volledig door de DSA worden gedekt ^EDA. De openbare raadpleging liep in 2025 en de wetgeving zal naar verwachting naast de DSA en DMA komen te staan als een derde pijler van de EU-digitale regelgeving, waarmee consumentenrechtelijke hiaten worden gedicht die de platformsveiligheidsaanpak van de DSA niet volledig aanpakt ^EDA.