EU verscherpt onderzoek naar Meta: Facebook en Instagram mogelijk opzettelijk verslavend voor kinderen

Het belangrijkste punt van de Commissie van meet af aan was de vraag of de algoritmen en systemen van de platforms 'de kwetsbaarheid van minderjarigen uitbuiten en verslavend gedrag creëren' .

De vier aangewezen ontwerpfuncties

Hoewel de formele aanklacht tegen Meta nog niet is ingediend, heeft de Commissie al een handhavingskader vastgesteld voor verslavend ontwerp in een aparte zaak tegen TikTok. Dezelfde vier functies zijn het doelwit van het Meta-onderzoek:

• Oneindig scrollen — continue weergave van inhoud, waardoor een natuurlijk stoppunt ontbreekt
• Automatisch afspelen — video's die automatisch worden afgespeeld, wat leidt tot meer betrokkenheid
• Pushmeldingen — constante meldingen die bedoeld zijn om gebruikers terug te lokken
• Zeer gepersonaliseerde aanbevelingssystemen — algoritmische inhoudsuggesties die de tijd op het platform maximaliseren

Volgens de eigen toelichting van het Europees Parlement is de TikTok-zaak 'de eerste keer dat handhaving niet gericht is op illegale inhoud, gegevensbescherming of concurrentie, maar op de schadelijke architectuur van het platform' .

Het TikTok-precedent

Op 6 februari 2026 publiceerde de Commissie voorlopige bevindingen dat TikTok de DSA schond vanwege het verslavende ontwerp. Daarbij werden dezelfde vier functies genoemd: oneindig scrollen, automatisch afspelen, pushmeldingen en gepersonaliseerde aanbevelingssystemen . De Commissie stelde specifiek vast dat TikTok geen adequate risicobeoordeling had uitgevoerd naar de manier waarop die functies dwangmatig gebruik veroorzaken, bijvoorbeeld gemeten aan de hand van hoe lang kinderen 's nachts de app gebruiken . Dit schept een juridisch precedent voor de verwachte aanklacht tegen Meta.

Meta's vermeende tekortkomingen: risicobeoordeling en bescherming minderjarigen

Op 29 april 2026 publiceerde de Commissie voorlopige bevindingen dat Meta de DSA schond door onvoldoende te doen om de risico's te identificeren, beoordelen en beperken van minderjarigen onder de 13 jaar die toegang krijgen tot Facebook en Instagram . Hoewel Meta's eigen voorwaarden de minimumleeftijd op 13 jaar stellen, vond de Commissie dat de leeftijdsverificatiemaatregelen van het bedrijf ontoereikend waren . De Commissie onderzoekt ook of Meta geen adequate risicobeoordelingen heeft uitgevoerd naar de manier waarop zijn ontwerpkeuzes het fysieke en mentale welzijn van minderjarigen beïnvloeden .

Mogelijke boetes

Op grond van de DSA kan de Commissie een boete opleggen van maximaal 6% van de totale wereldwijde jaaromzet van het bedrijf . Ter context: Meta's omzet in 2025 was ongeveer 160+ miljard dollar. Dat betekent dat de theoretische maximale boete meer dan 9 miljard dollar zou kunnen bedragen, al zijn echte boetes meestal lager. De Commissie kan ook herstelmaatregelen opleggen, waardoor Meta de werking van zijn platforms moet veranderen .

Overzicht van DSA-handhaving tegen Meta

Het onderzoek naar verslavend ontwerp is een van de meerdere lopende DSA-procedures tegen Meta:

• Oktober 2024 — De Commissie start een aparte DSA-procedure over misleidende reclame en politieke inhoud op Facebook en Instagram, en over het niet beschikbaar stellen van een realtime verkiezingsmonitor voor de Europese Parlementsverkiezingen .
• Oktober 2025 (voorlopige bevindingen) — De Commissie stelt vast dat Meta zijn transparantieverplichtingen schond, met name door gebruikers geen eenvoudige mechanismen te bieden om illegale inhoud te melden en effectief bezwaar te maken tegen moderatiebeslissingen .
• September 2025 — Bloomberg meldt dat Meta een EU-aanklacht tegemoet kan zien voor het niet filteren van illegale inhoud .
• April 2026 — De voorlopige bevinding over de bescherming van minderjarigen onder de 13 jaar (hierboven beschreven) .

Parallelle juridische druk in de VS

Meta krijgt in de Verenigde Staten te maken met soortgelijke juridische uitdagingen, naast de DSA-actie van de EU:

Rechtszaak van vier Amerikaanse staten: ~1,4 biljoen dollar schadevergoeding — Op 6 juli 2026 maakte Meta in een rechtszaak bekend dat vier Amerikaanse staten 1,4 biljoen dollar aan boetes eisen. Zij beschuldigen het bedrijf ervan Facebook en Instagram zo te hebben ontworpen dat ze jonge gebruikers verslaafd maken en het publiek hebben misleid over de veiligheid. Meta noemt dat bedrag 'buitenproportioneel' . De staten Californië, Colorado, Kentucky en New Jersey spannen de zaak aan; de rechtszaak staat gepland voor augustus 2026 in Oakland .

Juryuitspraak maart 2026 — Op 25 maart 2026 oordeelde een jury in Los Angeles dat Meta en Google nalatig waren door Instagram en YouTube te ontwerpen met verslavende functies die jonge gebruikers schade toebrachten. De jury kende 6 miljoen dollar schadevergoeding toe (4,2 miljoen voor Meta en 1,8 miljoen voor Google); de uitspraak geldt als een belangrijk precedent voor honderden soortgelijke zaken . Meta heeft een verzoek ingediend om het vonnis te vernietigen .

Hooggerechtshof VS — In mei 2026 weigerde het Amerikaanse Hooggerechtshof het beroep van Meta in een rechtszaak over sociale-mediaverslaving in Vermont. Daardoor kunnen rechtszaken op staatsniveau doorgaan .

Meta's verdediging

Meta heeft openlijk betoogd dat het al uitgebreide veiligheidstools biedt, waaronder schermtijdherinneringen, ouderlijk toezicht en leeftijdsgeschikte inhoudsinstellingen op Instagram en Facebook. Het bedrijf stelt dat het zwaar heeft geïnvesteerd in de veiligheid van jongeren en dat de huidige maatregelen robuust zijn. Meta karakteriseert het EU-onderzoek naar verslavend ontwerp als een maatregel die voorbijgaat aan de bestaande tools en vrijwillige programma's voor jongerenveiligheid.

De voorlopige bevinding van de Commissie (april 2026) verwierp echter direct de toereikendheid van Meta's maatregelen. De Commissie concludeerde dat Meta ondanks zijn eigen voorwaarden en ouderlijk toezicht de risico's niet zorgvuldig had geïdentificeerd, beoordeeld en beperkt . De Commissie merkte specifiek op dat 'ondanks Meta's eigen algemene voorwaarden, die de minimumleeftijd voor Instagram en Facebook op 13 jaar stellen, de Commissie voorlopig concludeert dat Meta het risico dat minderjarigen onder de 13 jaar toegang krijgen tot zijn diensten niet adequaat heeft aangepakt' .