Iraanse parlementariër dreigt met vertrek uit NPT tijdens oplopende confrontatie met de VS

Zijn uitspraken sloten aan bij een versneld wetsvoorstel dat in het Iraanse parlement werd ingediend. Het voorstel, van parlementariër Malek Shariati, heet ‘Steun voor de nucleaire rechten van de Iraanse natie’ en bevat drie belangrijke elementen:

• een formeel vertrek uit het NPT;
• het intrekken van een wet die Iraanse verplichtingen uit de eerdere nucleaire overeenkomst regelt;
• een wijziging van het nucleaire beleid, waaronder samenwerking met gelijkgezinde landen rond vreedzame nucleaire technologie .

Een vertrek uit het NPT zou niet automatisch betekenen dat Iran onmiddellijk kernwapens gaat bouwen. Het zou wel een ingrijpende breuk zijn met het bestaande internationale toezicht en de politieke drempel voor een koerswijziging verlagen.

Roep om een andere nucleaire doctrine

De discussie gaat verder dan alleen de verdragsstatus. Volgens berichtgeving van Reuters riepen Iraanse hardliners in maart op tot een herziening van de nucleaire doctrine. In die context zou een verschuiving richting de ontwikkeling van een kernwapen moeten dienen om de afschrikking van Iran te herstellen .

De commissie waarvan Rezaei woordvoerder is, speelt een belangrijke rol in het parlementaire debat. Tegelijkertijd bleven Iraanse functionarissen benadrukken dat Teheran geen kernwapens heeft nagestreefd en dat ook niet van plan is dat te doen . In juni bevestigden ten minste vier officiële Iraanse verklaringen wel dat een vertrek uit het NPT actief werd overwogen . De Arms Control Association meldde eveneens dat de wetgeving voor een vertrek in het parlement was ingediend .

De militaire escalatie in de Golf

De nucleaire dreiging ontstond niet los van de militaire gebeurtenissen. Eind juni wisselden de VS en Iran opnieuw aanvallen uit.

Eind juni: aanvallen en vergelding

Amerikaanse troepen vielen Iraanse locaties aan die verband hielden met militaire surveillance, communicatie en luchtverdediging. De Iraanse Revolutionaire Garde, de Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC), claimde daarop acht belangrijke Amerikaanse militaire installaties in Koeweit en Bahrein te hebben getroffen .

Op 27 juni voerden de Verenigde Staten nieuwe aanvallen uit na een droneaanval op een schip in de Straat van Hormuz. De IRGC verklaarde vervolgens dat zij meerdere locaties van het Amerikaanse leger in de regio had aangevallen .

7 en 8 juli: nieuwe aanvalsgolven

Op 7 juli zei Washington dat Iran drie commerciële schepen in de Straat van Hormuz had aangevallen. Het Amerikaanse Central Command (CENTCOM) kondigde daarop „krachtige aanvallen” aan om volgens eigen zeggen zware kosten op te leggen. CENTCOM meldde dat meer dan 80 doelen met precisiewapens waren geraakt . De VS trokken bovendien de mogelijkheid van Iran in om ruwe olie openlijk op de wereldmarkt te verkopen .

Een dag later verklaarde president Donald Trump dat een eerder afgesproken staakt-het-vuren van drie weken „voorbij” was. Hij zei dat Iran een prijs zou betalen voor het vastlopen van de onderhandelingen . Het Amerikaanse leger voerde vervolgens voor de tweede dag op rij aanvallen uit op Iran .

Iran reageerde met raket- en droneaanvallen op Amerikaanse militaire locaties in Bahrein en Koeweit. De IRGC zei dat haar marine en luchtmacht gezamenlijk 85 Amerikaanse militaire locaties hadden aangevallen . Tot de genoemde infrastructuur behoorde Juffair in Manama, waar de Amerikaanse Vijfde Vloot is gevestigd .

Wat hebben de aanvallen met het NPT te maken?

De politieke boodschap van Rezaei en de militaire escalatie versterken elkaar. Voor Iraanse hardliners leveren de aanvallen op nucleaire locaties bewijs dat het NPT geen veiligheidsgarantie biedt. Dat argument wordt vervolgens gebruikt om zowel een vertrek uit het verdrag als een fundamentele wijziging van het nucleaire beleid te rechtvaardigen.

De ontwikkeling bestaat uit drie met elkaar verbonden sporen:

1. Politiek en juridisch: het parlementaire wetsvoorstel en Rezaei’s verklaringen moeten de weg vrijmaken voor een vertrek uit het NPT en het loslaten van eerdere nucleaire verplichtingen .
2. Militair: Iraanse aanvallen op Amerikaanse posities in de Golf en incidenten met schepen in de Straat van Hormuz vormen vergelding én een waarschuwing dat nieuwe aanvallen op Iraans grondgebied gevolgen kunnen hebben.
3. Strategisch: Teheran suggereert dat aanvallen op Iran of zijn nucleaire installaties niet alleen tot regionale militaire vergelding kunnen leiden, maar ook tot een herziening van de internationale nucleaire verplichtingen.

Diplomatie onder steeds grotere druk

De escalatie bracht ook de onderhandelingen verder in gevaar. De gevechten ondermijnden het memorandum van overeenstemming van 18 juni. Iran dreigde met een „volledige stopzetting” van de gesprekken, terwijl Trump het tijdelijke staakt-het-vuren als beëindigd bestempelde .

De Straat van Hormuz — een cruciale route voor internationale energiehandel — werd daarmee een direct strijdtoneel. De aanvallen op commerciële schepen en de daaropvolgende Amerikaanse en Iraanse operaties vergrootten de zorgen over de wereldwijde energievoorziening en zetten de olieprijzen onder druk.

De waarschuwing van Rezaei is daarom meer dan een op zichzelf staande parlementaire oproep. Ze past in een bredere Iraanse boodschap: als militaire aanvallen doorgaan, kan Teheran niet alleen harder terugslaan in de Golf, maar ook zijn nucleaire koers en internationale verplichtingen fundamenteel herzien. Voor de regio en de rest van de wereld maakt juist die combinatie van militaire escalatie en nucleaire onzekerheid de situatie bijzonder explosief.