‘Stuur ze terug’-scandeerringen in Europees Parlement: wat gebeurde er na de migratiestemming?

De scène maakte de politieke kloof over migratie in het Europees Parlement zichtbaar: voorstanders presenteerden de regels als een middel om terugkeerbesluiten beter uit te voeren, terwijl tegenstanders waarschuwden voor een vergaande aantasting van mensenrechten.

Wat zei Roberta Metsola over mogelijke sancties?

De beschikbare berichtgeving geeft geen duidelijk bewijs voor een publieke waarschuwing van parlementsvoorzitter Roberta Metsola waarin zij concrete sancties of disciplinaire maatregelen aankondigde. Er kwam wel druk op haar kantoor te staan om op te treden.

Maatschappelijke organisaties spraken met haar kabinet en vroegen om sancties tegen Europarlementariërs die aan de leuzen hadden meegedaan. Ook de liberale fractie Renew Europe vroeg Metsola om mogelijke strafmaatregelen te overwegen .

Een reactie die in berichtgeving wordt aangehaald — dat dit ‘niet mijn soort politiek’ is — wordt door EUobserver toegeschreven aan de Nederlandse Renew-Europarlementariër Malik Azmani, die het dossier namens het Parlement begeleidde, en niet aan Metsola . Dat onderscheid is belangrijk: er is in de geraadpleegde bronnen geen rechtstreeks, officieel citaat waarin Metsola zelf specifieke sancties aankondigt.

Tegelijkertijd meldden berichten dat de Finse Europarlementariër Sebastian Tynkkänen en zijn Deense collega Kristoffer Storm onderwerp waren van onderzoek wegens vermeend racistische opmerkingen en online intimidatie. Een officiële klacht zou aan Metsola zijn voorgelegd . De precieze stand van eventuele disciplinaire procedures blijft op basis van de beschikbare bronnen onduidelijk.

Amnesty: leuzen normaliseren xenofobie

Amnesty International France en andere mensenrechtenorganisaties veroordeelden de leus ‘send them back’ als ontmenselijkende en discriminerende retoriek. Volgens de critici draagt dit soort taal bij aan het normaliseren van vreemdelingenhaat binnen een Europese instelling .

Amnesty richtte haar kritiek echter niet alleen op de woorden in de plenaire zaal, maar ook op de inhoud van de nieuwe terugkeerregels. De organisatie omschreef de regeling als ‘bestraffend’ en als een bedreiging voor fundamentele rechten .

Wat verandert er volgens critici?

De Return Regulation moet nog formeel worden goedgekeurd door de regeringen van de 27 EU-lidstaten voordat de regels volledig kunnen worden ingevoerd . De belangrijkste omstreden onderdelen zijn:

• Langere detentie: mensen die volgens de autoriteiten geen recht hebben om in de EU te blijven, zouden tot 24 maanden kunnen worden vastgehouden, met mogelijke verlengingen van zes maanden .
• Terugkeerhubs buiten de EU: lidstaten zouden in derde landen centra kunnen opzetten waar mensen worden vastgehouden in afwachting van terugkeer. Critici vrezen dat daar onvoldoende toezicht en rechtsbescherming is .
• Huiszoekingen en inbeslagname: autoriteiten zouden woningen kunnen doorzoeken en eigendommen in beslag kunnen nemen wanneer iemand niet meewerkt aan een terugkeerbesluit .
• Kinderen en gezinnen: alleen alleenstaande minderjarigen zijn expliciet vrijgesteld van detentie in terugkeerhubs. Daardoor zouden gezinnen met kinderen volgens critici wel onder de regeling kunnen vallen .

Het International Rescue Committee noemde de terugkeerhubs ‘juridische zwarte gaten’, omdat het volgens de organisatie moeilijk kan worden om de rechten van mensen buiten EU-grondgebied te waarborgen . Een coalitie van 70 mensenrechtenorganisaties waarschuwde bovendien voor een vorm van immigratiehandhaving in Europese stijl die zij vergeleek met het Amerikaanse ICE-model .

Risico op refoulement

Een van de zwaarste juridische bezwaren betreft het beginsel van non-refoulement, in het Nederlands vaak aangeduid als het verbod op terugzending. Dat beginsel verbiedt het terugsturen van mensen naar een land waar zij vervolging, foltering of andere ernstige mensenrechtenschendingen kunnen riskeren.

Amnesty International en het VN-mensenrechtenkantoor waarschuwden dat de voorgestelde regels dit principe onder druk kunnen zetten . Ook bestaat volgens mensenrechtenorganisaties het risico dat minderjarigen in detentie terechtkomen .

Politieke gevolgen

De stemming werd mogelijk gemaakt door samenwerking tussen de centrumrechtse Europese Volkspartij (EVP) en rechtse en uiterst rechtse fracties, waaronder de Europese Conservatieven en Hervormers en Patriots for Europe . De Italiaanse premier Giorgia Meloni noemde de uitkomst een groot succes .

De Duitse Europarlementariër Michael Bloss sprak daarentegen van een ‘lynchmob-sfeer’ in het Parlement en noemde die beschamend . Mensenrechtenorganisaties, waaronder Amnesty International, Artsen zonder Grenzen, Oxfam en ILGA-Europe, hebben Metsola opgeroepen zich duidelijker uit te spreken tegen discriminerende retoriek en de fundamentele rechten te bewaken bij de verdere uitvoering van de regels .

De stemming is dus nog niet het einde van het wetgevingsproces. Maar de combinatie van een ruime meerderheid, de harde leuzen in de zaal en de voorgestelde detentie- en deportatiemaatregelen heeft het migratiedebat in Europa verder op scherp gezet.