Jim O'Neill: BRICS-dollarterneergang is geen 'fantasie' meer, maar blok worstelt met interne verdeeldheid en Trump

Kantelpunt (begin tot midden 2026): In februari 2026 heropende O'Neill het debat. Hij erkende dat recente geopolitieke verschuivingen de berekening konden veranderen. Hoewel hij altijd twijfelde aan een gedeelde BRICS-munt, zag hij nu een plausibele opening . In juli 2026 zei hij tegen Reuters dat BRICS-alternatieven voor de dollar niet langer een 'fantasie' zijn, al blijft de output van de groep zwaar op symboliek en licht op concreet beleid .

Waarom zijn mening veranderde: Meerdere factoren speelden een rol:

• De perceptie dat een geleidelijke verschuiving weg van de dominantie van de Amerikaanse dollar 'wortel schiet' .
• De VS zelf versnellen mogelijk hun eigen financiële neergang door agressief tariefbeleid en de bewapening van de dollar .
• De technische infrastructuur van het blok (BRICS Pay, CBDC-koppelingen) is van concept naar pilotfase gegaan .

Wat niet veranderde: O'Neill blijft volhouden dat China de onmisbare anker van BRICS is — 'binnen het volgende decennium mogelijk nog net zo groot als de VS' — en dat zonder oprechte toewijding van zowel China als India de de-dollarisatie-agenda stagneert .

2. Betalingsinfrastructuur die het blok bouwt

BRICS werkt aan een gelaagd, dollar-onafhankelijk betalingsecosysteem:

Het strategische doel is een systeem voor betalingsverkeer en afwikkeling te creëren dat zowel SWIFT als in dollars luidende clearing omzeilt . De verklaring van de BRICS-top in Kazan (2024) onderschreef het ontwikkelen van zulke alternatieven expliciet .

3. Resterende politieke obstakels

Amerikaanse tariefdreigementen (externe druk)

Trump heeft BRICS-landen herhaaldelijk en expliciet met zware importheffingen bedreigd als ze de-dollarisatie nastreven:

• Januari 2025: Trump waarschuwde op Truth Social dat elk BRICS-land dat de Amerikaanse dollar probeert te vervangen, te maken krijgt met 100% invoerheffingen en wordt afgesneden van Amerikaanse markten .
• Juli 2025: Hij gooide er een schepje bovenop met de mededeling dat elk land 'dat zich aansluit bij het anti-Amerikaanse beleid van BRICS een extra tarief van 10% krijgt', zonder uitzonderingen . Een paar dagen later herhaalde hij de dreiging en noemde BRICS een bedreiging voor de Amerikaanse economische suprematie .
• Effectiviteit: Analisten van de Lowy Institute stellen dat Trumps op tarieven gerichte politiek sommige BRICS-landen juist tot voorzichtigheid heeft aangezet, in plaats van ze weg te jagen bij de dollar . De BRICS-top in Rio de Janeiro (2025) vermeed opvallend genoeg elke vermelding van de-dollarisatie of handel in lokale valuta in de slotverklaring — een groot contrast met de verklaring van de top in Kazan in 2024 .

Interne verdeeldheid

• Rivaliteit China–India: De twee grootste BRICS-economieën zijn strategische concurrenten. O'Neill zelf zegt dat het blok 'voor de sprookjes is totdat China en India het serieus nemen' . India verzet zich tegen elke architectuur die de yuan een centrale rol zou geven, terwijl China de internationalisering van de RMB promoot .
• Geen institutionele samenhang: BRICS mist een formeel secretariaat, een verdragskader of een handhavingsmechanisme. De leden hebben sterk uiteenlopende politieke systemen (democratieën vs. autocratieën), economische structuren en geopolitieke oriëntaties .
• Conservatieve centrale banken: Centrale banken in BRICS-landen, vooral in India en Brazilië, zijn vanuit hun instelling voorzichtig met het bevorderen van een de-dollarisatie-agenda, aldus het Stimson Center .
• China's crypto-beperkingen: Peking's strikte controle op binnenlands cryptogeld en digitaal activagebruik heeft het blok belet een uniforme, op blockchain gebaseerde afwikkelingslaag aan te nemen .
• Geopolitieke breuklijnen: Rusland en Iran pushen hard voor de-dollarisatie vanwege sanctiedruk, terwijl India, Brazilië en Zuid-Afrika een langzamere, minder confronterende aanpak verkiezen om Washington niet voor het hoofd te stoten .
• Dominante netwerkeffecten van de dollar: Zelfs BRICS-landen blijven de dollar gebruiken voor het grootste deel van hun internationale handel vanwege de liquiditeit, stabiliteit en gevestigde clearing-infrastructuur .

Kortom: O'Neill doet de dollar-alternatieven van BRICS niet langer af als een fantasie. De betalingsinfrastructuur wordt gebouwd (BRICS Pay, CBDC-koppelingen, handel in lokale valuta). Maar de diepe politieke breuken in het blok — de rivaliteit tussen China en India, conservatieve centrale banken, tegenstrijdige geopolitieke prioriteiten — gecombineerd met Trumps expliciete tariefdreigementen, zorgen ervoor dat de kloof tussen symbolische ambitie en concrete uitvoering nog steeds erg groot is .