Jim O'Neill: BRICS-dollarterneergang is geen 'fantasie' meer, maar blok worstelt met interne verdeeldheid en Trump

Jim O'Neill's veranderende kijk op BRICS en de dollar

Jim O'Neill, de econoom die in 2001 de term 'BRIC' introduceerde, is zijn standpunt over de mogelijkheden van BRICS om een alternatief voor de Amerikaanse dollar te ontwikkelen, drastisch aan het herzien. Waar hij jarenlang diep sceptisch was, geeft hij nu toe dat zulke alternatieven niet langer een 'fantasie' zijn. Wel benadrukt hij dat het blok tot nu toe vooral 'symboliek boven concreet beleid' heeft geleverd . Hier volgt een gedetailleerd overzicht.

---

1. O'Neill's gewijzigde inschatting

Eerder (2024–begin 2025): O'Neill was minachtend. In oktober 2024 zei hij dat BRICS 'voor de sprookjes' was totdat China en India het project serieus zouden nemen. De groep miste volgens hem de politieke wil om de dollar uit te dagen . Hij herhaalde dat het blok in betekenis afnam .

Kantelpunt (begin tot midden 2026): In februari 2026 heropende O'Neill het debat. Hij erkende dat recente geopolitieke verschuivingen de berekening konden veranderen. Hoewel hij altijd twijfelde aan een gedeelde BRICS-munt, zag hij nu een plausibele opening . In juli 2026 zei hij tegen Reuters dat BRICS-alternatieven voor de dollar niet langer een 'fantasie' zijn, al blijft de output van de groep zwaar op symboliek en licht op concreet beleid .

Waarom zijn mening veranderde: Meerdere factoren speelden een rol:

• De perceptie dat een geleidelijke verschuiving weg van de dominantie van de Amerikaanse dollar 'wortel schiet' .
• De VS zelf versnellen mogelijk hun eigen financiële neergang door agressief tariefbeleid en de bewapening van de dollar .
• De technische infrastructuur van het blok (BRICS Pay, CBDC-koppelingen) is van concept naar pilotfase gegaan .

Wat niet veranderde: O'Neill blijft volhouden dat China de onmisbare anker van BRICS is — 'binnen het volgende decennium mogelijk nog net zo groot als de VS' — en dat zonder oprechte toewijding van zowel China als India de de-dollarisatie-agenda stagneert .

---

2. Betalingsinfrastructuur die het blok bouwt

BRICS werkt aan een gelaagd, dollar-onafhankelijk betalingsecosysteem:

Laag	Wat het is	Status
BRICS Pay	Een op blockchain gebaseerd grensoverschrijdend betalingsplatform dat transacties in lokale valuta mogelijk maakt en 20.000 transacties per seconde kan verwerken .	Gepiloteerd in 2025; officieel gelanceerd in mei 2026 .
CBDC-interconnectie	De centrale bank van India stelde voor om de digitale centralebankvaluta's (CBDC's) van alle BRICS-landen te koppelen in een interoperabel netwerk voor grensoverschrijdende handel en toerisme .	Voorgesteld in januari 2026; staat hoog op de agenda van de BRICS-top van 2026 in India .
Digitale 'Unit'-munt	Een voorgestelde, door goud gedekte digitale munt (40% goud, 60% een mandje van BRICS-valuta's) bedoeld als afwikkelingstoken .	Nog in voorstelfase; stuit op interne onenigheid .
Stimulering handel in lokale valuta	Bilaterale akkoorden tussen BRICS-leden om handel in nationale valuta af te wikkelen in plaats van dollars (bijv. China-Rusland yuan-roebel handel, India-VAE roepie-dirham deals) .	Groeiende praktijk, maar nog een klein deel van de totale BRICS-handel.

Het strategische doel is een systeem voor betalingsverkeer en afwikkeling te creëren dat zowel SWIFT als in dollars luidende clearing omzeilt . De verklaring van de BRICS-top in Kazan (2024) onderschreef het ontwikkelen van zulke alternatieven expliciet .

---

3. Resterende politieke obstakels

Amerikaanse tariefdreigementen (externe druk)

Trump heeft BRICS-landen herhaaldelijk en expliciet met zware importheffingen bedreigd als ze de-dollarisatie nastreven:

• Januari 2025: Trump waarschuwde op Truth Social dat elk BRICS-land dat de Amerikaanse dollar probeert te vervangen, te maken krijgt met 100% invoerheffingen en wordt afgesneden van Amerikaanse markten .
• Juli 2025: Hij gooide er een schepje bovenop met de mededeling dat elk land 'dat zich aansluit bij het anti-Amerikaanse beleid van BRICS een extra tarief van 10% krijgt', zonder uitzonderingen . Een paar dagen later herhaalde hij de dreiging en noemde BRICS een bedreiging voor de Amerikaanse economische suprematie .
• Effectiviteit: Analisten van de Lowy Institute stellen dat Trumps op tarieven gerichte politiek sommige BRICS-landen juist tot voorzichtigheid heeft aangezet, in plaats van ze weg te jagen bij de dollar . De BRICS-top in Rio de Janeiro (2025) vermeed opvallend genoeg elke vermelding van de-dollarisatie of handel in lokale valuta in de slotverklaring — een groot contrast met de verklaring van de top in Kazan in 2024 .

Interne verdeeldheid

• Rivaliteit China–India: De twee grootste BRICS-economieën zijn strategische concurrenten. O'Neill zelf zegt dat het blok 'voor de sprookjes is totdat China en India het serieus nemen' . India verzet zich tegen elke architectuur die de yuan een centrale rol zou geven, terwijl China de internationalisering van de RMB promoot .
• Geen institutionele samenhang: BRICS mist een formeel secretariaat, een verdragskader of een handhavingsmechanisme. De leden hebben sterk uiteenlopende politieke systemen (democratieën vs. autocratieën), economische structuren en geopolitieke oriëntaties .
• Conservatieve centrale banken: Centrale banken in BRICS-landen, vooral in India en Brazilië, zijn vanuit hun instelling voorzichtig met het bevorderen van een de-dollarisatie-agenda, aldus het Stimson Center .
• China's crypto-beperkingen: Peking's strikte controle op binnenlands cryptogeld en digitaal activagebruik heeft het blok belet een uniforme, op blockchain gebaseerde afwikkelingslaag aan te nemen .
• Geopolitieke breuklijnen: Rusland en Iran pushen hard voor de-dollarisatie vanwege sanctiedruk, terwijl India, Brazilië en Zuid-Afrika een langzamere, minder confronterende aanpak verkiezen om Washington niet voor het hoofd te stoten .
• Dominante netwerkeffecten van de dollar: Zelfs BRICS-landen blijven de dollar gebruiken voor het grootste deel van hun internationale handel vanwege de liquiditeit, stabiliteit en gevestigde clearing-infrastructuur .

---

Kortom: O'Neill doet de dollar-alternatieven van BRICS niet langer af als een fantasie. De betalingsinfrastructuur wordt gebouwd (BRICS Pay, CBDC-koppelingen, handel in lokale valuta). Maar de diepe politieke breuken in het blok — de rivaliteit tussen China en India, conservatieve centrale banken, tegenstrijdige geopolitieke prioriteiten — gecombineerd met Trumps expliciete tariefdreigementen, zorgen ervoor dat de kloof tussen symbolische ambitie en concrete uitvoering nog steeds erg groot is .