Polen en Oekraïne botsen: drie crises zetten oorlogsalliantie onder druk

Daarop schortte Polen de levering van de resterende MiG-29’s op. Kosiniak-Kamysz verklaarde dat Oekraïne de vliegtuigen niet zou krijgen omdat het de afspraken over het delen van drone-technologie niet was nagekomen . De opschorting werd al halverwege juni gemeld .

De kwestie is politiek gevoelig omdat de deal symbool stond voor wederzijdse samenwerking: niet alleen wapens leveren, maar ook kennis en technologie uitwisselen. Tegelijkertijd moet worden opgemerkt dat berichtgeving over de precieze formulering van de Poolse dreigementen en afspraken niet volledig eenduidig is.

2. Een onderscheiding als inzet van een historisch conflict

De tweede crisis draait om de Oekraïense Opstandelingenleger, beter bekend als de UPA. Deze nationalistische beweging vocht tijdens de Tweede Wereldoorlog voor Oekraïense onafhankelijkheid. In Polen wordt de UPA echter vooral geassocieerd met de massamoord op tienduizenden Poolse burgers tijdens de slachtingen in Wolynië in 1943 .

Eind mei 2026 gaf president Volodymyr Zelensky een Oekraïense militaire eenheid de eretitel ‘Helden van de UPA’. Dat leidde tot grote verontwaardiging in Polen. President Karol Nawrocki besloot op 19 juni de Orde van de Witte Adelaar in te trekken, de hoogste Poolse staatsonderscheiding. Zelensky had die onderscheiding in 2023 gekregen vanwege zijn bijdrage aan de Europese veiligheid .

Meerdere Oekraïense functionarissen, onder wie minister van Buitenlandse Zaken Andrii Sybiha, kondigden daarop aan hun eigen Poolse onderscheidingen terug te sturen . Zelensky gaf de orde vervolgens zelf terug aan de Poolse president. “Vandaag heb ik de orde teruggegeven aan de president van Polen. Ik vertrouw erop dat de toekomst het respect zal bevestigen waarop Oekraïners recht hebben”, schreef hij .

De Poolse premier Donald Tusk probeerde de ruzie te temperen en riep op tot dialoog . Minister van Buitenlandse Zaken Radosław Sikorski noemde het besluit van Nawrocki bovendien “ongepast” . Toch was de symbolische schade groot: een historisch trauma werd rechtstreeks onderdeel van de huidige veiligheidsrelatie.

3. Het EU-lidmaatschap van Oekraïne als drukmiddel

De historische ruzie kreeg vervolgens een Europese dimensie. Kosiniak-Kamysz zei op 30 juni dat Polen niet zou instemmen met Oekraïens EU-lidmaatschap als Kyiv leiders en organisaties van de Organisatie van Oekraïense Nationalisten (OUN) en de UPA, onder wie Stepan Bandera, blijft eren .

De uitspraak “Met Bandera zal Oekraïne de EU niet binnenkomen” werd breed verspreid . Een factcheck stelde echter dat Kosiniak-Kamysz deze exacte woorden niet zelf had uitgesproken, maar dat ze afkomstig waren van een andere deelnemer aan het interview . De bredere Poolse waarschuwing dat de kwestie de Europese integratie van Oekraïne kan bemoeilijken, is wel door meerdere media gemeld.

Ook Jarosław Kaczyński, leider van de oppositionele partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS), riep partijleden op om Oekraïnes EU-toetreding tegen te houden zolang Kyiv zijn beleid rond de “cultus van Bandera” en de verheerlijking van de UPA niet verandert . De radicaal-rechtse politicus Krzysztof Bosak pleitte eveneens voor het blokkeren van de kandidatuur en voor minder steun aan Oekraïne zolang de historische conflicten niet zijn opgelost .

Dat betekent niet dat Polen al formeel heeft besloten een veto uit te spreken. Wel laat het zien hoe een bilateraal geschil kan uitgroeien tot een obstakel voor een van Oekraïnes belangrijkste strategische doelen.

Poolse publieke opinie koelt af

De diplomatieke crisis komt op een moment waarop de Poolse steun voor Oekraïne al minder vanzelfsprekend is geworden.

• Het aandeel Polen dat voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen is, daalde van 94 procent in maart 2022 naar 48 procent begin 2026. 46 procent is inmiddels tegen .
• Uit een IBRiS-peiling van juni 2026 bleek dat 59,7 procent van de Polen tegen Oekraïens EU-lidmaatschap is. Een jaar eerder was dat 42 procent .
• 51,9 procent van de respondenten zei dat Zelensky’s besluit om een eenheid naar de UPA te vernoemen hun houding tegenover Oekraïne en Oekraïners rechtstreeks had verslechterd .
• Het aandeel Polen met een negatieve houding tegenover Oekraïners die in Polen wonen, steeg van 21 procent vóór de Russische invasie van 2022 naar 35 procent in 2025 .

De cijfers wijzen niet op het verdwijnen van alle steun voor Oekraïne. Ze laten wel zien dat de aanvankelijke brede solidariteit plaatsmaakt voor meer vermoeidheid, politieke polarisatie en discussie over de kosten van de oorlog.

Gevolgen voor de westerse steun

Polen blijft een belangrijk logistiek knooppunt voor de westerse militaire hulp aan Oekraïne. De verslechterde politieke relatie betekent daarom meer dan alleen een ruzie tussen twee buurlanden.

De German Marshall Fund beschreef de ontwikkeling als een verschuiving van “uitzonderlijke solidariteit” naar “toenemende spanning en diepere structurele druk” . Het vastlopen van de MiG-29-afspraak en de dreiging rond het EU-lidmaatschap laten zien dat zelfs een van Oekraïnes belangrijkste regionale bondgenoten voorwaarden en grenzen aan de samenwerking verbindt.

De crisis wordt door sommige analyses omschreven als de ernstigste diplomatieke confrontatie tussen Polen en Oekraïne sinds de grootschalige Russische invasie . Ze kan de besluitvorming over toekomstige EU-uitbreiding ingewikkelder maken en biedt Moskou kansen om verdeeldheid binnen het westerse kamp uit te buiten.

Voor Warschau en Kyiv ligt de kernvraag nu voor de hand: kunnen beide landen hun botsende herinneringen en concrete belangen opnieuw scheiden van de gezamenlijke veiligheidsdreiging uit Rusland? Zolang dat niet lukt, blijft de vroegere oorlogseenheid kwetsbaar.