Status van de commerciële scheepvaart door de Straat van Hormuz: meer dan vier maanden in het conflict tussen de VS en Iran

Hier is een uitgebreide, op feiten gebaseerde beoordeling van de situatie in de Straat van Hormuz, meer dan vier maanden na het begin van het conflict tussen de VS en Iran, gebaseerd op berichtgeving van Reuters, AP, Bloomberg, de NYT, NPR, CNBC en andere bronnen tot begin juli 2026.

---

1. Het interim-akkoord van juni: belangrijkste punten en kritieke tekortkomingen

Op 15–17 juni 2026 ondertekenden de VS en Iran in het Franse Evian een Memorandum van Overeenstemming (MoU) van 14 punten, dat een einde moest maken aan drie maanden van vijandelijkheden en de Straat van Hormuz moest heropenen . De kernpunten waren:

• Tolvrij doorgangsvenster van 60 dagen: Iran stemde ermee in commerciële schepen 60 dagen lang zonder tol door de Straat te laten varen, waarna een gezamenlijk Iraans-Omaans maritiem bestuur de waterweg zou beheren .
• Staakt-het-vuren op alle fronten: Het MoU riep op tot de "onmiddellijke en permanente" beëindiging van militaire operaties, ook in Libanon .
• VS heft blokkade op Iraanse havens op: De VS beëindigde zijn marineblokkade van Iraanse havens in ruil voor de toezegging van Iran om veilige doorgang te garanderen .
• Onderhandelingsvenster: De periode van 60 dagen was bedoeld voor gesprekken over het nucleaire programma van Iran, het vrijgeven van bevroren Iraanse tegoeden en langetermijnregionale veiligheid .
• 48-uurs aanmeldingsregel: De Iraanse 'Persian Gulf Strait Authority' (PGSA) eiste dat alle schepen hun doorvaartaanvraag ten minste 48 uur van tevoren indienen om "goedgekeurd te worden voor doorgang" .

Kritieke tekortkomingen:

• Opzettelijk vage taal over controle. Artikel 5 van het MoU stelt dat Iran "regelingen zal treffen met gebruikmaking van zijn beste inspanningen voor de veilige doorgang van commerciële vaartuigen zonder kosten" – een formulering die analisten als structureel asymmetrisch en onafdwingbaar beschrijven . Teheran interpreteert dit zo dat het zelf mag beslissen welke schepen passeren en via welke route .
• Tegenstrijdige interpretaties vanaf dag één. De VS presenteerde de deal als een volledige heropening. De Iraanse staatsmedia frameden het als een overwinning: schepen konden 60 dagen tolvrij passeren, waarna Iran en Oman de Straat gezamenlijk zouden beheren .
• Geen permanent staakt-het-vuren. Beide partijen gaven toe dat een permanente wapenstilstand nog moest worden onderhandeld .
• Geen handhavingsmechanisme. Het MoU bevatte geen sancties bij niet-naleving, waardoor Iran vrij was om zijn eigen doorvaartvoorwaarden op te leggen .

---

2. Tanker-omkeerbewegingen en de afwijzing door Iran van het Amerikaanse heropeningsaanbod

Half april 2026, nadat een kort tijdelijk staakt-het-vuren was ingestort, gaf Iran aan dat het schepen mogelijk door Omaanse wateren zou laten varen – maar alleen op zijn eigen voorwaarden, niet binnen een door de VS geleid kader . Als reactie op een Amerikaans aanbod om de Straat onvoorwaardelijk te heropenen:

• Vijf Griekse en Indiase tankers maakten op 17–18 april zichtbare omkeerbewegingen nabij de Omaanse kust, nadat ze een doorvaart leken te proberen, omdat rederijen en handelaren geen duidelijke garanties van Iran konden krijgen .
• De IRGC verklaarde dat de Straat gesloten zou blijven, en nieuwe aanvallen op civiele schepen vernietigden het opkomende optimisme in de scheepvaartsector .
• De voorwaarde van Iran: Het stelde voor de Straat alleen te heropenen als de VS zijn blokkade ophefte en alle vijandelijkheden beëindigde – in feite een volledige Amerikaanse overgave eisend voordat er weer verkeer kon zijn .

Reuters meldde begin juli dat Teheran gelooft dat de formulering van het Juni-MoU "het in staat stelt de controle te houden over welke schepen mogen passeren en welke route ze door de nauwe waterweg nemen" . Iran heeft het door de VS gesteunde concept van vrije, onbeheerde doorvaart expliciet verworpen.

---

3. De rivaliserende routes: Iran versus de door de VS gesteunde Omaanse corridor

Er ontstonden twee fundamenteel verschillende doorvaartsystemen:

• De Iraanse route (noordelijke corridor): Iran staat erop dat alle schepen door de goedgekeurde vaarroutes in zijn territoriale wateren moeten varen, 48 uur van tevoren een aanvraag moeten indienen bij de PGSA en zich moeten houden aan de escorte-protocollen van de IRGC. Op 3 juli waarschuwde het gezamenlijke Iraanse militaire commando dat tankers die niet-goedgekeurde routes gebruiken een "krachtige reactie" kunnen verwachten .

• De door de VS gesteunde Omaanse corridor (zuidelijke route): De VS en de Internationale Maritieme Organisatie (IMO) lanceerden een initiatief dat gebruikmaakt van een zuidelijke route door Omaanse wateren met Amerikaans marinetoezicht, ontworpen om de Iraanse controle te omzeilen . Iran heeft dit publiekelijk afgewezen, waarbij de IRGC elke route zonder "coördinatie met Teheran" als "onaanvaardbaar en gevaarlijk" bestempelde .

• Oman klem tussen twee vuren: Hoewel het MoU nominaal voorziet in een gezamenlijk Iraans-Omaans maritiem bestuur na 60 dagen, is Iran "jaloers aan het wedijveren met Oman als beslisser over de Straat" en verwerpt het Omaanse routevoorstellen . Oman zei dat elk systeem dat het met Iran creëert, maritieme diensten moet beheren – maar Iran wil de enige operationele controle.

---

4. Herstel van scheepvaartverkeer en gewelddadige omkering eind juni

Het herstel van de scheepvaart na de deal van 15 juni was echt maar van korte duur:

• Week van 18–25 juni: De ruwe-olieverschepingen door Hormuz stegen naar het hoogste niveau sinds het begin van de oorlog in februari, aangewakkerd door sterke Aziatische vraag .
• Aanval op 25 juni: Een Iraanse drone trof een vrachtschip nabij de Omaanse kust – de eerste aanval op een commercieel schip na het ondertekenen van de deal. De VN-IMO pauzeerde tijdelijk haar evacuatieplan voor schepen .
• Amerikaanse vergeldingsaanvallen (26 juni): Het Amerikaanse leger viel Iraanse doelen aan, waarbij beide partijen elkaar beschuldigden van het schenden van het staakt-het-vuren .
• Instorting van het scheepvaartverkeer (28–29 juni): Het scheepvaartverkeer "kende een opmerkelijke daling in het weekend" toen een reeks aanvallen in vier dagen tijd eigenaren ervan overtuigde dat doorvaart te riskant was . Een industrie-waarnemer rapporteerde dat de capaciteit op slechts 15% van het niveau van vóór de oorlog lag .
• Het interim-akkoord was rond 28 juni "effectief ingestort" en de Straat was terug in "operationele verlamming", aldus maritieme analisten .

---

5. Huidige status (begin juli 2026)

Per 3 juli 2026 (de meest recente datum in de beschikbare bronnen):

• Iran handhaaft dat het het recht heeft alle scheepvaart te controleren en eist dat schepen alleen door Iran goedgekeurde routes gebruiken .
• De VS blijft elk Iraans recht om tol te heffen of doorvaart te controleren, afwijzen. Minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio herhaalde dit standpunt na de aanval van 25 juni .
• Het tolvrije venster van 60 dagen tikt af richting medio augustus, zonder dat er een permanente deal in zicht is.
• Over de specifieke elementen waar u naar vroeg (Trumps Mount Rushmore-toespraak, Iraanse afwijzing van een Amerikaans heropeningsaanbod in dat specifieke format, en Qatarese/Pakistaanse bemiddeling) – het beschikbare bewijs uit deze zoekopdrachten levert geen directe bronnen voor die beweringen. Het zoekbudget was uitgeput voordat deze invalshoeken konden worden geverifieerd. Reuters, AP en Bloomberg bevestigen dat Iran in april 2026 het Amerikaanse heropeningskader afwees en dat bemiddelingspogingen meerdere partijen omvatten, maar primaire berichtgeving over een Mount Rushmore-toespraak die specifiek over de Straat ging of een gedetailleerd Qatarees/Pakistaans bemiddelingstraject werd niet aangetroffen in de opgehaalde bronnenset.

---

Dit artikel is gebaseerd op een uitgebreide analyse van meerdere nieuwsbronnen en officiële documenten van begin maart tot begin juli 2026.