‘Hobbits’ waren aaseters, geen jagers: nieuwe studie zet ons beeld van Homo floresiensis op z’n kop

Het klassieke beeld van Homo floresiensis — een kleine, op groot wild jagende, vuurgebruikende mensachtige — is zojuist grondig herzien. Een nieuwe studie gepubliceerd in Science Advances op 3 juli 2026, onder leiding van Dr. Elizabeth Grace Veatch van het Smithsonian National Museum of Natural History, levert het bewijs dat de ‘hobbits’ van Flores passieve aaseters waren die overleefden op rauwe resten die door komodovaranen waren achtergelaten . Het onderzoek herschrijft niet alleen hun dagelijks leven, maar stelt ook fundamentele vragen over hun plaats in de menselijke stamboom.

Het komodovaranenexperiment dat alles veranderde

Het centrale bewijs komt van een vindingrijk experiment. Het onderzoeksteam voerde een geitenkarkas aan een komodovaraan genaamd Rinca in Zoo Atlanta. Nadat de varaan klaar was met eten, verzamelden en 3D-scanden de onderzoekers de 72 overgebleven botten, waarmee ze een referentiebibliotheek opbouwden van de kenmerkende tandafdrukken van komodovaranen. Deze afdrukken — ondiepe, brede groeven die vaak eindigen in een waaier van strepen veroorzaakt door de gezaagde tanden van de varaan — werden de sleutel tot het interpreteren van oude beenderen .

Met behulp van krachtige microscopie vergeleek het team deze bekende komodovaranen-tandafdrukken met de afdrukken op botten van de stegodon (een dwergolifantachtige) die waren opgegraven in de Liang Bua-grot, dezelfde plek waar H. floresiensis in 2003 werd ontdekt. De uitslag was overduidelijk. Veatch zei verrast te zijn dat

bijna alle afdrukken afkomstig bleken van komodovaranen

Cruciaal was de verdeling van de afdrukken, die vertelde wie er als eerste had gegeten. De tandafdrukken van komodovaranen waren geconcentreerd op de vlezige delen — schouders en heupen. Daarentegen werden de snijsporen van stenen werktuigen, gemaakt door de hobbits, alleen gevonden op de mindere delen, zoals voeten en ribben. Dit ruimtelijke patroon is een klassiek kenmerk van aasetgedrag: de toppredator eet eerst, kleinere aaseters schuiven aan voor de restjes .

Geen vuur in de grot

Jarenlang werden verkoold gevonden botten in Liang Bua beschouwd als bewijs dat H. floresiensis vuur beheerste. De nieuwe studie ontkracht die aanname systematisch. Het team analyseerde ongeveer 4.500 knaagdiervondsten die door uilen in de grot waren gedeponeerd gedurende duizenden jaren. Geen enkel bot vertoonde tekenen van verschroeien of verbranding. Als er haarden in de grot waren geweest, zo redeneerde het team, dan zouden de onderliggende botten duidelijke thermische veranderingen vertonen .

Ook geen enkel stegodonbot vertoonde brandplekken . Eerder verkoold bot dat aan H. floresiensis werd toegeschreven, werd opnieuw gedateerd en bleek uit jongere grotlagen te komen die door Homo sapiens waren bewoond — ongeveer 46.000 jaar geleden, lang nadat de hobbits en de stegodon waren verdwenen. Het vuurbewijs was het gevolg van een verkeerde stratigrafische interpretatie .

Wat ze werkelijk aten

Zonder vuur om te koken was het dieet van de hobbits noodzakelijkerwijs anders dan wat was aangenomen. Hoewel slijtage aan het tandglazuur al lange tijd wees op een taai, vezelrijk dieet dat krachtig kauwen vereiste — wat wijst op plantaardig voedsel — bestond het vleesdeel van hun dieet uit rauw en aaseterij . De gifstoffen in het speeksel van komodovaranen worden afgebroken door maagenzymen, dus het eten van aas vormde geen vergiftigingsgevaar voor de hobbits . Ze vulden hun menu waarschijnlijk aan met kleine dieren, insecten en lokale planten .

Samenleven met draken

De studie verduidelijkt de plaats van de hobbits in het ecosysteem van Flores. Komodovaranen (Varanus komodoensis) waren de onbetwiste toppredatoren, die met hun giftige beet stegodons konden doden . H. floresiensis was slechts een van de leden van een bredere aasetgilde op het eiland, samen met gieren, reuzenooievaars en kraaien, die zich allemaal tegoed deden aan de karkassen van stegodons .

Ondanks de dominantie van de draken werden de hobbits doorgaans niet als prooi beschouwd. Moderne komodovaranen vallen zelden mensen zonder aanleiding aan, en de auteurs suggereren dat het leven in groepen met een zekere waakzaamheid voldoende bescherming bood .

Een eenvoudiger evolutionair pad

Misschien wel de meest ingrijpende implicatie van de studie is wat het zegt over de plaats van H. floresiensis in de stamboom van de mensachtigen. Het ontbreken van jacht op groot wild en het beheersen van vuur wijst op een aanzienlijk minder geavanceerd gedragsrepertoire dan eerder werd aangenomen. Dit ondermijnt direct het idee dat ze een dwergvorm waren van Homo erectus, waarvan bekend is dat hij vuur gebruikte en op groot wild joeg .

In plaats daarvan versterkt de studie een minderheidsopvatting: dat H. floresiensis zou kunnen afstammen van een primitievere mensachtige — mogelijk Homo habilis-achtig of zelfs Australopithecus-achtig — die Flores meer dan een miljoen jaar geleden bereikte, vóór de evolutie van geavanceerd gedrag bij latere Homo-soorten .

Hoofdauteur Veatch stelde:

Een eenvoudiger gedragsrepertoire kan wijzen op een afstamming die zich vóór deze meer geavanceerde gedragsaanpassingen van de Homo-lijn heeft afgesplitst

de minderheidsopvatting versterkt dat floresiensis niet echt tot het geslacht Homo behoort en opnieuw zou moeten worden geclassificeerd

Kanttekeningen en open vragen

Niet alle experts zijn volledig overtuigd. Paleo-ecologe Kay Behrensmeyer van het Smithsonian zei dat het

heel moeilijk is om jacht van aasetgedrag te onderscheiden op basis van botmodificatiekenmerken

De studie is ook specifiek in zijn reikwijdte. Het sluit niet uit dat H. floresiensis af en toe zelf klein wild ving. Wat het definitief en met nieuw experimenteel bewijs weerlegt, is de claim van jacht op groot wild en het beheersen van vuur .