BIS: AI-investeringshausse van $1 biljoen bedreigt financiële stabiliteit

Op 28 juni 2026 publiceerde de Bank voor Internationale Betalingen (BIS), het overkoepelende orgaan van centrale banken, haar jaarverslag met een onheilspellende boodschap: de AI-infrastructuurhausse van $1 biljoen is uitgegroeid tot een systeemrisico voor de financiële stabiliteit . De BIS trok directe parallellen met de kanaalmanie van de jaren 1830, de Britse spoorwegzeepbel van de jaren 1840, de electrificationhausse van de jaren 1920 en de dotcom-crash van 2000, en uitte bijzondere zorgen over ondoorzichtige 'circulaire financieringsconstructies' die de werkelijke schuldgraad in het AI-ecosysteem verbergen . De waarschuwing kwam op een moment dat AI-aandelen al zwaar onder druk stonden eind juni 2026 .

Kernwaarschuwing: $1 biljoen aan investeringen door hyperscalers

De BIS benadrukte dat de vijf grootste hyperscalers naar verwachting meer dan $1 biljoen zullen uitgeven aan AI-investeringen in 2025–2026 — een tempo dat al hoger ligt dan hun inkomsten en vrije kasstroom . Het rapport noemde de houdbaarheid van de AI-investeringshausse als een van de vier belangrijke 'drukpunten' voor de wereldeconomie en stelde dat de golf 'wel eens onhoudbaar zou kunnen blijken' . Een kwartaalnota van de BIS voegde daaraan toe dat AI-infrastructuuruitgaven nu een aanzienlijk deel van de investeringen in geavanceerde economieën uitmaken, en dat een groeiend deel van die uitgaven wordt gefinancierd met leningen . De centrale zorg: als de opbrengsten van AI tegenvallen, kunnen kredietverstrekkers en investeerders zich snel terugtrekken, waardoor de huidige hausse omslaat in een langdurige investeringskrimp met gevolgen voor de kredietmarkten en de bredere economie .

Historische parallellen: een patroon van manieën

De BIS vergeleek de huidige AI-investeringshausse expliciet met vier historische periodes :

• Kanaalmanie van de jaren 1830
• Britse spoorwegzeepbel van de jaren 1840
• Electrificationhausse van de jaren 1920
• Dotcom-crash van 2000

Elke periode, aldus het rapport, begon met een echte technologische doorbraak die meer kapitaal aantrok dan de commerciële opbrengsten uiteindelijk konden rechtvaardigen — en elke periode eindigde in een recessie . De BIS waarschuwde ook dat de omvang van de AI-gerelateerde investeringen in absolute termen al groter is dan die van deze eerdere zeepbellen . De BIS schreef: "Deze periodes eindigden met een uiteindelijke ommekeer in investeringen, wat leidde tot een economische recessie" .

Circulaire financiering: de verborgen kwetsbaarheid

Het rapport wees circulaire financiering aan als een uniek gevaarlijk kenmerk van de huidige cyclus, en beschreef "een complex web van private afspraken" tussen hyperscalers, chipfabrikanten en AI-labs . In deze constructies:

• Chipmakers en hyperscalers nemen aandelenbelangen in AI-labs of neocloud-providers .
• Die AI-labs verplichten zich vervolgens tot meerjarige aankopen van chips of clouddiensten van dezelfde investeerders .
• Dit creëert zelfreferentiële inkomsten- en financieringslussen die de schijnvraag opdrijven zonder transparante markttoetsing .

De BIS waarschuwde dat de voorwaarden van dergelijke deals "doorgaans slecht worden gepubliceerd, met het risico dat hetzelfde activum meerdere keren wordt onderpand" . Een aanzienlijk deel van de AI-financiering loopt nu via private kredietvehikels, hedgefondsen en 'schaduwleningen' buiten de balans — kanalen met veel minder toezicht dan conventionele banken . Particuliere kredietleningen aan AI-gerelateerde bedrijven groeiden van ruwweg $3 miljard in 2010 naar meer dan $40 miljard . De AI-sector in China werd genoemd als een schoolvoorbeeld van deze circulaire financieringsrisico's .

AI-aandelen onder druk eind juni 2026

Het BIS-rapport verscheen terwijl AI-aandelen al in een duikvlucht zaten:

• De Nasdaq Composite daalde meer dan 6% van zijn recordhoogte van 2 juni en eindigde elke dag van de laatste week van juni in het rood .
• Op 24 juni kelderde de Nasdaq 2,21% naar 25.587 punten en verloor de S&P 500 1,44% tot 7.365 punten .
• De Philadelphia Semiconductor Index crashte 10,26% op één dag, op 5 juni, waarmee meer dan $1 biljoen aan beurswaarde verloren ging .
• Een brede verkoopgolf trof AI- en halfgeleideraandelen in de tweede helft van juni, waarbij de Kospi-index in Zuid-Korea in één sessie met 5,8% daalde en wereldwijde tech-aandelen meetrok .

Een Reuters-commentaar van 30 juni merkte op dat beleggers "steeds meer terughoudend leken om de AI-narratief in twijfel te trekken", terwijl de BIS juist waarschuwde tegen "meegesleept worden in de razernij" .

Brede economische risico's: vier drukpunten

De BIS noemde vier belangrijke drukpunten die aandacht verdienen :

1. Risico op een AI-investeringskrimp — overcapaciteit, teleurstellende rendementen en een terugtrekking uit financiering die doorsijpelt naar kredietmarkten en de bredere economie .
2. Heroppleving van de inflatie — aanhoudende prijsdruk die het beleid van centrale banken bemoeilijkt .
3. Fiscale stress en staatsschuld — recordhoge overheidsschulden en fiscale kwetsbaarheid in grote economieën .
4. Geopolitieke tegenwind — handelsverstoringen en de impact van tarieven .

Het rapport waarschuwde dat het knappen van de AI-zeepbel, een heropleving van de inflatie en de staatsschulddruk samen de drie kernrisico's vormen die het wereldwijde financiële systeem momenteel bedreigen . In het ergste geval suggereerde de BIS dat de gevolgen van een ineenstorting van de AI-financiering kunnen wedijveren met of groter kunnen zijn dan de schade van de wereldwijde financiële crisis van 2008 .