Oliestroom door Straat van Hormuz herstelt zich, maar de vraag is hoe lang

De Straat van Hormuz, de belangrijkste energieknooppunt ter wereld, zag een spectaculair maar ongelijkmatig herstel van de olietransporten nadat de VS en Iran op 17 juni 2026 een memorandum van overeenstemming (MoU) ondertekenden. Terwijl Amerikaanse functionarissen de waterweg vrijwel terug naar normaal verklaarden, schetsen onafhankelijke volgdata en de 60-dagen-termijn van de deal zelf een veel precairder beeld: dat van een transactionele wapenstilstand, niet van een opgeloste relatie.

Het Islamabad-memorandum van 17 juni en de eerste stroomversnelling

Het op 17 juni ondertekende ‘Islamabad-memorandum’, door president Donald Trump en de Iraanse president Masoud Pezeshkian met Pakistan als bemiddelaar, schortte de Amerikaanse sancties op Iraanse olie-export op, hief de Amerikaanse zeeblokkade op, en verplichtte Iran tot het toestaan van vrije doorgang door de Straat van Hormuz, terwijl er binnen twee maanden over een definitief akkoord onderhandeld zou worden .

De oliestroom nam na de deal inderdaad fors toe. Op 18 juni rapporteerde de regering-Trump dat er ’s nachts meer dan 12,5 miljoen vaten door de straat waren gegaan . Op 20 juni zei Vance dat er 16 miljoen vaten in 24 uur waren verplaatst, en tegen 30 juni stelde hij dat de olievervoer terug was op het niveau van voor het conflict en het op sommige dagen zelfs overtrof . Minister van Energie Chris Wright zei op 21 juni tegen ABC News dat het olieverkeer “alweer normaal” was .

De onafhankelijke data vertelt een ander verhaal

Onafhankelijke scheepsvolgdata laten echter een veel gematigder herstel zien. Kpler-data, aangehaald door CNBC op 24 juni, stelden de bevestigde olievervoer op ongeveer 4,8 miljoen vaten per dag – het hoogste sinds het begin van de oorlog op 28 februari, maar nog steeds ver onder de 15 tot 20 miljoen vpd van voor de oorlog . Goldman Sachs voorspelde dat de stroom zou herstellen tot slechts ongeveer 70% van het niveau van voor de oorlog . Morgan Stanley schatte begin juni dat er ruwweg 11 miljoen vpd aan Golf-ruwe olie offline was .

Het verschil tussen de officiële Amerikaanse cijfers en de onafhankelijke trackers weerspiegelt waarschijnlijk dat Vance’s getallen het totale ruwe-olievolume in intermitterende pieken weergeven – het wegwerken van een achterstand van 35 miljoen vaten aan tankers die vastzaten in de Perzische Golf – en niet de aanhoudende dagelijkse doorvoer . Het Amerikaanse Energie Informatie Agentschap (EIA) zei niet eerder dan begin 2027 een volledig herstel te verwachten .

De 60-dagen-klok: het tolvrije venster van Iran en het geschil over tolgelden

Het MoU voorzag in een periode van 60 dagen waarin commerciële schepen de straat zonder tol te betalen kunnen passeren, wat gelijkloopt met het onderhandelingsvenster voor een definitief akkoord . De Opperste Nationale Veiligheidsraad van Iran kondigde op 18 juni aan dat “er gedurende de komende 60 dagen geen kosten worden opgelegd aan schepen die een aanvraag indienen om door de Straat van Hormuz te varen”, waarbij alle kosten door de Iraanse regering worden gedragen .

Maar Iran maakte duidelijk dat dit tijdelijk is. Iraanse staatsmedia (Fars News Agency) beweerden op 15 juni dat de deal “voor de eerste maal Amerikaanse acceptatie inhield van Iran’s recht om kosten te heffen voor maritieme diensten” na het verstrijken van de 60-dagen-periode . De Iraanse parlementsvoorzitter Mohammad Bagher Ghalibaf bevestigde dat tolvrije doorgang “slechts 60 dagen is toegestaan” en dat Iran zal gaan rekenen voor “veiligheid, navigatie, milieu- en verzekeringsdiensten”, samen met Oman .

Het Amerikaanse standpunt, voor zover uit de berichtgeving blijkt, is dat de straat een internationale waterweg is onder het VN-Zeerechtverdrag (UNCLOS) en het gewoonterecht, waar Iran geen rechtsgrond heeft om tol te heffen. Dit geschil zal naar verwachting een centraal punt zijn in de lopende onderhandelingen.

Iraanse export en inkomsten

De Iraanse ruwe-olie-export via Hormuz steeg tegen 22 juni tot het hoogste niveau sinds het begin van de oorlog, waarbij drie door de VS gesanctioneerde supertankers (Elva, Virgo, Vigor) ongeveer 6 miljoen vaten vervoerden . Het Internationaal Energieagentschap (IEA) merkte op dat “Iraanse olie-export volledig kan worden hervat zodra de Amerikaanse blokkade is opgeheven” . Begin juli claimde Iran dat het olie verkocht met een premie van 20% en dat het sinds de deal 40 miljoen vaten had geëxporteerd . Het veelgenoemde cijfer van 50 miljoen geëxporteerde vaten die circa 3,5 miljard dollar aan inkomsten zouden hebben opgeleverd, kon in de voor deze analyse geraadpleegde topbronnen niet direct worden bevestigd.

Onderhandelingen in Zwitserland en de deadline van medio augustus

Parallel aan de 60-dagen-termijn lopen indirecte besprekingen. Vicepresident JD Vance reisde eind juni naar Zwitserland voor vredesbesprekingen . Het MoU verplicht beide partijen om binnen twee maanden over een “definitief akkoord” te onderhandelen, waarbij de VN een bindende resolutie moeten bekrachtigen . De 60-dagen-periode van tolvrije doorgang loopt vanaf half juni, wat de deadline rond half augustus plaatst.

Het kernpunt van het geschil – of Iran een legitieme claim heeft om schepen te laten betalen voor passage door wat de VS als een internationale zeestraat beschouwt – blijft onopgelost en zal naar verwachting een centraal onderwerp zijn in de Zwitserse besprekingen .

Conclusie: een broze wapenstilstand

Het herstel van de oliestroom onthult een fragiele, transactionele wapenstilstand, niet een opgeloste relatie. Beide partijen gebruiken de 60-dagen-termijn om hun positie te versterken: de VS wijst op het herstelde verkeer als bewijs dat de blokkade is doorbroken en Iraanse dreigementen zijn geneutraliseerd, terwijl Iran aangeeft dat de vrije doorgang tijdelijk is en dat het van plan is de knooppunt te gelde te maken. De deadline van medio augustus voor een definitief akkoord – over nucleaire beperkingen, sanctieverlichting en het beheer van de zeestraat – zal bepalen of deze détente standhoudt of terugvalt in confrontatie.