De aftelling is begonnen: Vera C. Rubin Observatory start met historische hemelverkenning

De Vera C. Rubin Observatory, hoog in de Chileense Andes, staat op het punt om de meest ambitieuze astronomische hemelverkenning ooit te starten: de Legacy Survey of Space and Time (LSST). Volgens een rapport van eind juni 2026 is de sterrenwacht 'binnen enkele dagen tot weken' verwijderd van de officiële start van het tien jaar durende onderzoek . Hieronder vind je alle cruciale details.

De vier wetenschappelijke hoofddoelen

• Donkere energie en donkere materie – Het belangrijkste doel is het in kaart brengen van donkere materie en het bestuderen van de versnelling van het heelal door donkere energie, via zwakke zwaartekrachtlenzen .
• Inventaris van het zonnestelsel – Men verwacht meer dan 5 miljoen asteroïden te catalogiseren, waaronder zo'n 100.000 objecten die de baan van de aarde naderen (near-Earth objects) .
• Veranderlijke en tijdelijke verschijnselen – Miljoenen supernova's en andere kortdurende gebeurtenissen worden gedetecteerd, met realtime alarmmeldingen binnen 60 seconden na waarneming.
• De Melkweg in beeld – Een diepe, meerkleurige telling van de sterren in ons eigen sterrenstelsel.

Technische capaciteiten en data

• Telescoop en camera: Een 8,4-meter telescoop met een enorm gezichtsveld (3,5°) plus de LSSTCam, een 3,2-gigapixel camera – de grootste digitale camera ooit voor astronomisch onderzoek .
• Waarnemingsstrategie: De survey bestrijkt elke drie nachten de hele zichtbare zuidelijke hemel (~18.000 vierkante graden) in zes optische/nabij-infrarood filters (u, g, r, i, z, y) met belichtingen van ~30 seconden per bezoek .
• Diepte: Na 825 bezoeken in tien jaar bereikt de gecombineerde beelddiepte r ~27,5 magnitude .
• Datavolume: Naar schatting 60 petabyte aan ruwe data, met een catalogus van 40 miljard sterren, sterrenstelsels en asteroïden, en in totaal ~30 biljoen waarnemingen .
• Geautomatiseerde verwerking: Alle data worden via geautomatiseerde pijplijnen verwerkt, gekalibreerd en geleverd als wetenschapsklare beelden, catalogi en alarmmeldingen .

Planning en mijlpalen

Mijlpaal	Status / streefdatum
Eerste gegevensvoorbeeld (DP1) met testcamera	Beschikbaar sinds medio 2025
Start LSSTCam-commissie	April 2025
Publicatie 'First Look'-beelden	23 juni 2025
Overgang van bouw naar operaties	25 oktober 2025
Start LSST-survey	Naar verwachting binnen enkele dagen tot weken (eind juni 2026)
Data Preview 2 (DP2), eerste echte wetenschapsdata	Vroege DP2: juli–september 2026; volledige DP2: oktober–december 2026
Eerste jaarlijkse datarelease (DR1)	Verwachting: late 2026 tot begin 2027 (sommige bronnen wijzen op ~juni 2028)

Belangrijk: De exacte startdatum is meerdere keren verschoven doordat de wereldwijd grootste digitale camera en de bijbehorende beeldkwaliteit uitzonderlijk complex zijn. De laatste update uit juni 2026 meldt dat het begin 'elk moment' kan plaatsvinden .

Toegang tot de data

• Data-eigendom: Gegevens zijn beschikbaar voor houders van datarechten (meestal wetenschappers van instellingen in de VS, Chili en partnerlanden). Alarmmeldingen en de database met directe producten zijn openbaar. Jaarlijkse datareleases en direct verwerkte beelden hebben een eigendomsperiode van twee jaar voordat ze openbaar worden .
• Toegangsplatforms: Er zijn vier manieren om de data te raadplegen: het Rubin Science Platform (RSP), alarmbrokers, het Minor Planet Center en onafhankelijke data-accesscentra (IDAC's) .
• Wat is nu al beschikbaar? DP0 (gesimuleerde data) en DP1 (data van de testcamera) zijn vrijgegeven. DP2 (LSSTCam-data van wetenschappelijke kwaliteit) wordt in de loop van 2026 verwacht .
• Producten: Wetenschapsklare, gestapelde beelden, enkelvoudige beelden, broncatalogi, geforceerde fotometrie en realtime alarmstromen .

De LSST belooft een revolutie in de astronomie, met een datastroom die alle bestaande observatoria overtreft en die de komende tien jaar een ongeëvenaarde blik zal bieden in het veranderlijke heelal.