Infrastructuurkloof houdt miljardenindustrie siliciumfotonica tegen

Siliciumfotonica – het integreren van optische componenten op siliciumchips – wordt algemeen gezien als een doorbraaktechnologie voor energiezuinige datacentra, AI-hardware en hogesnelheidscommunicatie. Maar uit nieuw marktonderzoek van het CORNERSTONE Photonics Innovation Centre, uitgevoerd in 2026, blijkt dat de sector vastzit op een probleem dat weinig met innovatie te maken heeft: een wijdverbreid gebrek aan opschalingsinfrastructuur.

Het onderzoek, uitgezet door OnePoll in opdracht van CORNERSTONE, peilde de mening van 500 beslissers die betrokken zijn bij de ontwikkeling of implementatie van siliciumfotonica-chips in het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten, Nederland, Duitsland en Spanje . De belangrijkste conclusie: 66 procent van de respondenten noemt de toegang tot productiefaciliteiten de voornaamste barrière voor commercialisering, en 59 procent zegt dat het eigen land niet over de infrastructuur beschikt om van onderzoek naar commerciële toepassing te komen .

De siliciumfotonica-markt kan tegen 2035 uitgroeien tot een omvang van 46,5 miljard dollar , maar zonder gerichte investeringen in pilotlijnen en opschalingsroutes loopt die groei gevaar. Dit artikel bespreekt de barrières uit het CORNERSTONE-onderzoek, de financiële gevolgen voor de sector en de beleidskansen – met name de EU Chips Act 2.0 – die de siliciumfotonica kunnen helpen de zogeheten 'valley of death' te overwinnen.

De kernbarrière: niet innovatie, maar infrastructuur

Een van de opvallendste bevindingen uit het CORNERSTONE-onderzoek is dat de sector niet zozeer gebrek heeft aan onderzoeksgeld, maar aan de mogelijkheid om onderzoek op te schalen naar industriële productie. De EU Photonics Roadmap, die vlak voor de CORNERSTONE-enquête in juni 2026 verscheen, verwoordde het bondig: "De uitdaging ligt niet bij innovatie – het is de overgang van wetenschap naar industrie" .

De CORNERSTONE-cijfers ondersteunen die analyse. In de vijf onderzochte markten kunnen bedrijven wel prototypes maken, maar niet opschalen. Uit het onderzoek blijkt dat twee derde van de bedrijven een onderzoekschip niet op een productielijn kan krijgen om het op te schalen . Dit gebrek aan productietoegang treft vooral jonge bedrijven en mkb'ers die niet het kapitaal hebben om eigen fabrieken te bouwen.

Het Britse deel van de enquête – waarin 100 binnenlandse beslissers werden ondervraagd – liet zien dat 76 procent van de Britse respondenten gelooft dat een betere binnenlandse opschalingsinfrastructuur de bedrijfsgroei zou versnellen, en 74 procent zegt dat een Britse pilotlijn innovatie zou versnellen . Handelsbelemmeringen verergeren het probleem: 32 procent van de Britse respondenten ondervond hinder van invoerheffingen op productie in het buitenland, wat de vraag naar eigen siliciumfotonica-capaciteit verder aanwakkert .

Financiële gevolgen: een markt van 46,5 miljard dollar in gevaar

De economische belangen zijn groot. CORNERSTONE voorspelt dat de wereldwijde siliciumfotonica-markt in 2035 een waarde van 46,5 miljard dollar zal bereiken . Alleen al de Britse fotonica-sector is goed voor 18,5 miljard pond en biedt werk aan ongeveer evenveel mensen als de Britse auto-industrie – twee keer zoveel als de farmaceutische, staal- of chemische sector .

Het risico is dat zonder opschalingsinfrastructuur een groot deel van die waarde elders wordt gecreëerd. Beleidsanalyses uit de EU geven aan dat Europa's vermogen om semiconductorwaarde te capteren afhangt van het versterken van onderzoek, innovatie, vaardigheden, ontwerp, productie en toeleveringsketenbestendigheid in het hele ecosysteem .

De Europese Rekenkamer heeft de urgentie al onderstreept. In een speciaal rapport van juni 2026 beval de Rekenkamer de Europese Commissie aan om "dringend een realiteitscheck uit te voeren op de Chips Act-strategie" en op korte termijn corrigerende maatregelen te nemen, in samenwerking met lidstaten en de industrie .

Beleidskansen: hoe de EU Chips Act 2.0 kan helpen

Het CORNERSTONE-onderzoek komt op een cruciaal moment voor het Europese semiconductorbeleid. In juni 2026 stelde de Europese Commissie de EU Chips Act 2.0 voor, een vervolg op de oorspronkelijke wetgeving uit 2023. Het nieuwe kader is erop gericht de Europese halfgeleiderindustrie te versterken, strategische afhankelijkheden te verminderen, de vraag naar chips te stimuleren en het ontwerp en de productie van geavanceerde en reguliere chips in de EU te ondersteunen .

Verschillende elementen van de Chips Act 2.0 sluiten direct aan bij de barrières uit het CORNERSTONE-onderzoek:

Pilotlijn-infrastructuur

De oorspronkelijke Chips Act bevatte in pijler 1 een focus op onderzoeksinfrastructuur via het Chips for Europe Initiative. Inbreng van belanghebbenden bij de Raad van de EU, gepubliceerd in juni 2026, riep op tot verbeterde pilotlijn-infrastructuur en duidelijkere routes van onderzoek naar industriële productie over verschillende technologische volwassenheidsniveaus . De nieuwe Chips Act 2.0 speelt hierop in door te benadrukken dat pilotlijnen sneller moeten worden geïndustrialiseerd en dat succesvolle pilotfabrieken moeten worden omgevormd tot commercieel levensvatbare productiecapaciteiten .

Ondersteuning van de volledige waardeketen

Een terugkerende kritiek op de oorspronkelijke Chips Act was de focus op front-end chipproductie. Belanghebbenden benadrukten tegenover de Raad dat de reikwijdte moet worden uitgebreid tot de volledige elektronica-waardeketen, inclusief back-end productie, verpakking en printplaten . Het Chips 2.0-voorstel lijkt hieraan tegemoet te komen door geïntegreerde fotonica, kwantumtechnologie en AI/neuromorfe technologieën op te nemen in de reikwijdte van het ontwerpplatform .

Commercialisering en marktacceptatie

Een implementatiedialoog in maart 2026 met uitvoerend vicevoorzitter van de Commissie Henna Virkkunen benadrukte dat Europa een breder industrieel semiconductorbeleid nodig heeft dat productieondersteuning combineert met sterkere maatregelen voor chipontwerp, opschaling en marktacceptatie . SEMI Europe heeft dit herhaald en beveelt een herziening van de definitie van 'first-of-a-kind' aan, zodat deze beter de volledige breedte van de halfgeleider-waardeketen weerspiegelt .

Nederlands en Europees perspectief

Hoewel het CORNERSTONE-onderzoek vijf landen bestrijkt, zijn de bevindingen voor Nederland – een van de onderzochte markten – bijzonder relevant. Nederland heeft met bedrijven als ASML en een sterke fotonica-onderzoeksgemeenschap een goede uitgangspositie, maar het onderzoek laat zien dat de opschalingsinfrastructuur ook hier een knelpunt is. Uit het onderzoek blijkt dat gemiddeld 54 procent van de respondenten in Nederland, Duitsland en Spanje vindt dat de huidige Chips Joint Undertaking niet ver genoeg gaat .

De Universiteit van Southampton – waar CORNERSTONE is gevestigd – noemt siliciumfotonica in een reactie aan het Britse parlement "commercieel relevant" en wijst op de voordelen: energie-efficiëntie die cruciaal is voor toekomstige telecom, datacentra en AI, en ondersteuning voor zeer hoogwaardige interconnecties .

Waarom siliciumfotonica belangrijk is voor AI en kwantumhardware

Siliciumfotonica gaat niet alleen over sneller internet. Het wordt steeds meer gezien als een fundamentele technologie voor de volgende generatie computers. De beleidsreactie van de Universiteit van Southampton omschrijft siliciumfotonica als een technologie die energiezuinige apparaten mogelijk maakt die cruciaal zijn voor toekomstige telecom, datacentra en AI . CORNERSTONE-directeur professor Graham Reed zei tegen TechRadar Pro dat siliciumfotonica "kritieke AI-uitdagingen zal oplossen" en benadrukte de noodzaak van een nationale pilotlijn .

Het vermogen van de technologie om snelle, energiezuinige verbindingen te leveren, maakt haar essentieel voor het opschalen van AI-infrastructuur – waar het energieverbruik van datacentra een steeds grotere beperking vormt. Geïntegreerde fotonica kan het energieverbruik van datacentra aanzienlijk verminderen en tegelijkertijd edge AI versnellen .

De weg vooruit: van onderzoek naar industriële realiteit

Barrière	Bewijs	Beleidsreactie
Toegang tot productie en opschaling	66% noemt productietoegang als voornaamste barrière; 59% zegt dat land opschalingsinfrastructuur mist	Uitgebreide pilotlijn-infrastructuur onder Chips Act 2.0
Strategische afhankelijkheid van buitenlandse productie	32% van Britse bedrijven getroffen door invoerheffingen; sterke steun (76%) voor binnenlandse opschaling	Investering in eigen capaciteit; verminderde externe afhankelijkheden onder Chips Act 2.0
Gefragmenteerde ondersteuning waardeketen	Belanghebbenden pleiten voor bredere ondersteuning van volledige elektronica-waardeketen, niet alleen front-end productie	Herziene FOAK-definitie; opname van fotonica, kwantum, AI in Chips for Europe Initiative 2.0
Zwak industrieel beleid als aanvulling	Deelnemers implementatiedialoog roepen op tot breder industrieel semiconductorbeleid	Combineer productie-investeringen met vaardigheden, vraag, innovatie en commercialiseringsmaatregelen
Kloof tussen onderzoek en markt	EU Photonics Roadmap: "De uitdaging ligt niet bij innovatie – het is de overgang van wetenschap naar industrie"	Duidelijkere routes van onderzoek via pilotlijnen naar industriële toepassing

De kernboodschap uit het CORNERSTONE-onderzoek en het ondersteunende beleidsbewijs is helder: de commercialisering van siliciumfotonica hangt sterk af van productietoegang, pilotlijn-capaciteit en routes van onderzoek naar industrie – niet alleen van fundamenteel onderzoek . De Chips Act 2.0 en de bijbehorende EU-beleidsdiscussies zijn in positie om deze hiaten aan te pakken, maar het venster van mogelijkheid is open – en blijft mogelijk niet lang open. Zoals de Europese Rekenkamer heeft gewaarschuwd: er zijn dringende realiteitschecks en corrigerende maatregelen nodig .