Vrijgelaten Wit-Russische journaliste waarschuwt: sanctieverlichting is te vroeg, repressie gaat onverminderd door

Katsiaryna Andreyeva's zorgen over sanctieverlichting

Op 29 juni 2026 sprak de vrijgelaten Wit-Russische journaliste Katsiaryna Andreyeva de VN-Mensenrechtenraad in Genève toe. Ze was in maart 2026 vrijgekomen als een van de 250 politieke gevangenen die werden vrijgelaten in het kader van een door de VS bemiddelde overeenkomst over sancties . Ze uitte er grote twijfels over of het verstandig is de sancties te verlichten zolang de repressie in Wit-Rusland gewoon doorgaat .

Haar belangrijkste punten:

• Het is te vroeg om sancties te verlichten, want er worden nog steeds mensen gearresteerd. Andreyeva stelde dat het opheffen van sancties in ruil voor de vrijlating van gevangenen geen zin heeft als het regime van Loekasjenko simpelweg nieuwe mensen oppakt .
• Meer dan 950 politieke gevangenen zitten nog vast. Ze wees erop dat er, ondanks de vrijlating in maart, nog meer dan 950 politieke gevangenen in de cel zitten – onder wie haar collega-journalist Ilyash .
• Ze beschreef de barre omstandigheden in de gevangenissen en vreest voor de gevangenen die nog vastzitten. Andreyeva zat zelf meer dan vijf jaar vast voordat ze werd vrijgelaten .
• De deal lost het echte probleem niet op. Ze waarschuwde dat het regime zijn gevangenissen eenvoudigweg weer kan 'bijvullen' door arrestaties te blijven verrichten. Een eenmalige vrijlating is daarmee geen goede basis voor het verlichten van sancties .

Bevindingen uit VN-rapporten (speciaal rapporteur Nils Muižnieks, gepresenteerd in juni 2026)

Het meest recente rapport van de speciale VN-rapporteur, dat de periode van 1 april 2025 tot en met 31 maart 2026 beslaat, schetst een somber beeld :

• 'Wit-Rusland blijft afwijkende meningen systematisch de kop indrukken' – er is geen enkele verbetering van de mensenrechtensituatie zichtbaar .
• Meer dan 950 politieke gevangenen zitten nog vast, zo blijkt uit het rapport .
• Het regime handhaaft oude repressieve praktijken en heeft ook nieuwe manieren bedacht om tegenstanders aan te pakken, bijvoorbeeld door te vervolgen wie Oekraïne heeft geholpen .
• Een rapport van een VN-werkgroep van onafhankelijke experts uit maart 2026 stelt dat er alleen al in 2025 minstens 1.254 mensen zijn veroordeeld op politiek gemotiveerde gronden. De mensenrechtenschendingen zijn 'ernstig, systematisch en wijdverbreid' en sommige komen neer op misdaden tegen de menselijkheid .
• Human Rights Watch schrijft in het World Report 2026 dat de politiek gemotiveerde repressie vijf jaar na de protesten van 2020 nog steeds doorgaat. De VN-experts waarschuwen dat sommige schendingen gelijk staan aan misdaden tegen de menselijkheid .

EU-standpunten over de aanhoudende repressie

De Europese Unie heeft de situatie herhaaldelijk veroordeeld:

• Maart 2025 (EU-verklaring in de Raad van Europa): De EU zegt 'diep bezorgd' te zijn over de aanhoudende mensenrechtenschendingen in Wit-Rusland, waaronder willekeurige arrestaties, marteling en slechte behandeling, en het ontzeggen van een eerlijk proces. Op dat moment zaten er nog meer dan 1.250 politieke gevangenen vast .
• Juni 2025 (EU in de VN-Mensenrechtenraad): De EU uitte scherpe kritiek op de bevindingen van de speciale rapporteur en veroordeelde 'de aanhoudende politiek gemotiveerde repressie en de aanval op de vrijheid van meningsuiting, vergadering en vereniging, onder meer door het misbruiken van anti-terreur- en anti-extremismewetgeving' .
• Oktober 2025 (resolutie Europees Parlement): Europarlementariërs veroordeelden de repressie in Wit-Rusland krachtig en eisten de vrijlating van alle politieke gevangenen. Ze riepen op tot voortdurende inzet en steun van de EU voor de democratische krachten .
• De EU erkent de presidentsverkiezingen van januari 2025 niet en stelt dat het regime van Loekasjenko zijn repressie ook buiten de landsgrenzen uitbreidt. Wit-Russen in het buitenland worden in de gaten gehouden, bedreigd en vervolgd .

Kernboodschap: De waarschuwing van Andreyeva – dat het verlichten van sancties zonder het onderliggende systeem van repressie te stoppen een slechte ruil is – wordt krachtig ondersteund door zowel de VN als de EU. Beide organisaties stellen vast dat arrestaties, marteling, politiek gemotiveerde veroordelingen en systematische mensenrechtenschendingen onder Loekasjenko onverminderd doorgaan.