Menselijke invloed op terugtrekking Pine Island Gletsjer voor het eerst gekwantificeerd: 20% extra terugtrekking door broeikasgassen

Voor het eerst hebben wetenschappers een exact getal kunnen plakken op de mate waarin menselijk handelen de terugtrekking van een grote Antarctische gletsjer heeft verergerd. Een baanbrekende studie, gepubliceerd als preprint op 28 juni 2025 en in review bij het tijdschrift The Cryosphere, wijst direct ongeveer 20% van de terugtrekking van de grondlijn van de Pine Island Gletsjer (PIG) toe aan door de mens veroorzaakte klimaatverandering . Het is daarmee de eerste studie die de door de mens veroorzaakte terugtrekking van een grote Antarctische gletsjer kwantificeert .

Noot van de redactie: Het onderzoek (preprint ID egusphere-2025-2315) werd geleid door King's College London en de British Antarctic Survey. Het is momenteel open voor discussie en ondergaat peer review voor The Cryosphere .

Hoe het cijfer van 20% werd berekend

De studie gebruikte een geavanceerde data-assimilatiemethode, genaamd ensemble Kalman-inversie, om het gedrag van de PIG gedurende de hele 20e eeuw te simuleren . Door modellen te draaien met én zonder menselijke klimaatforcering, kon het team voor het eerst het effect van broeikasgasemissies isoleren .

De belangrijkste bevinding: zelfs zonder menselijke invloed zou natuurlijke klimaatvariabiliteit ongeveer 80% van de waargenomen terugtrekking hebben veroorzaakt . Echter, door antropogene broeikasgasemissies warmde de Zuidelijke Oceaan op, waardoor de gletsjer ongeveer 18–20% verder werd teruggedrongen dan de natuur alleen had gedaan .

"De impact van de door de mens opgewarmde oceaan bleek de terugtrekking van de gletsjer aanzienlijk te hebben versterkt," aldus de onderzoekers, die het beschrijven als "de eerste studie die de menselijke impact op de terugtrekking van grote Antarctische gletsjers kwantificeert" .

De trigger in de jaren 1940: een puls van warm water

Verschillende onafhankelijke bewijslijnen komen samen op de jaren 1940 als het moment waarop de moderne terugtrekking van de PIG begon . Sedimentkernen die onder het ijsplateau van de PIG zijn gewonnen, vertellen een helder verhaal: het binnendringen van zeewater voorbij de top van een ondergrondse richel, waardoor een oceaanholte onder het ijsplateau ontstond, vond plaats in 1945 (±12 jaar) . Het definitief loskomen van het ijsplateau van die richel volgde in 1970 (±4 jaar) .

Deze initiële trigger lijkt natuurlijk te zijn geweest - een puls van ongewoon warme oceaanomstandigheden, gekoppeld aan El Niño-variabiliteit in die tijd . De terugtrekking stopte niet, zelfs niet nadat de oceaantemperaturen in de regio weer normaal waren geworden .

Geologisch bewijs toont ook aan dat dit niet de eerste keer is dat de PIG dramatisch reageert op externe forcering. Glaciaal-geologische en geochronologische gegevens tonen aan dat de PIG tijdens het vroege Holoceen, ongeveer 8.000 jaar geleden, een snelle afname doormaakte met een snelheid die vergelijkbaar is met die van vandaag - wat bevestigt dat de gletsjer zeer gevoelig is voor externe oceanografische en atmosferische factoren .

Onomkeerbare terugtrekking: Mariene ijskap-instabiliteit

Eenmaal getriggerd, kwam de PIG in een zichzelf in stand houdende fase van terugtrekking, gedreven door mariene ijskap-instabiliteit (MISI). Omdat de gletsjer op een retrograde (aflopende) bodem ligt die ver onder zeeniveau ligt, wordt de terugtrekking zichzelf versterkend zodra deze begint .

Een studie uit 2014 in Nature Climate Change, die drie onafhankelijke ijsstroommodellen gebruikte, wees uit dat de grondlijn van de PIG "waarschijnlijk bezig was met een onstabiele terugtrekking van 40 km", waarbij het gesimuleerde massaverlies toenam van gemiddeld 20 Gt/jaar (waargenomen 1992–2011) tot meer dan 100 Gt/jaar - gelijk aan 3,5–10 mm zeespiegelstijging .

In 2023 ontdekten onderzoekers van de Northumbria University en de Bangor University dat de PIG de afgelopen 80 jaar een onomkeerbaar kantelpunt is gepasseerd. Een tijdelijke toename van het smelten onder het ijsplateau was voldoende om de gletsjer over een drempel te duwen waarvan hij niet kon herstellen, zelfs niet tijdens koelere periodes . De versnelde fase duurde van de jaren 1970 tot de jaren 1990 .

Cruciaal is dat de terugtrekking van de PIG en de naburige Thwaites Gletsjer synchroon plaatsvond, gekoppeld aan externe oceanografische en atmosferische forcering die wordt gemoduleerd door klimaatvariabiliteit - niet aan interne dynamiek die uniek is voor elke gletsjer .

Wat dit betekent voor toekomstige zeespiegelstijging

De verwachte bijdrage van de PIG alleen aan de zeespiegelstijging is tot ~5,1 cm in de komende twee eeuwen bij de verwachte oceaanopwarming, ervan uitgaande dat het ijsplateau niet instort door andere oorzaken .

De bredere Amundsenzee-insnijding (inclusief Thwaites) domineert de projecties:

• De Antarctische ijskap kan tot 30 cm bijdragen in 2100 en 72 cm in 2200 (95e percentiel), waarbij de Amundsenzee-sector verantwoordelijk is voor tot 25 cm in 2100 en 48 cm in 2200 .
• Bij een hoog-emissiescenario (RCP8.5) kunnen de totale Antarctische bijdragen oplopen tot ~0,3 m in 2100 en meer dan 3 m in 2200, inclusief aanzienlijke bijdragen uit Oost-Antarctica .

Een tijdelijke pauze, daarna meer terugtrekking

Er is een genuanceerd detail in de projecties. Sommige modellen geven aan dat de centrale grondlijn van de PIG binnen ~150 jaar een tijdelijk evenwicht kan bereiken op een stabiliserend deel van de bodem .

Deze stabilisatie is echter van korte duur. Bij aanhoudende opwarming hervat de gletsjer uiteindelijk zijn terugtrekking zodra hij het stabiliserende ankerpunt passeert en opnieuw in aflopend terrein terechtkomt . De algemene trend is die van een hervatte terugtrekking - niet van herstel - zelfs als er korte pauzes optreden bij rotsrichels die de migratie van de grondlijn tijdelijk vertragen .

Zoals een modelstudie opmerkte, had zelfs 25 jaar koude forcering na de initiële trigger "geen invloed op de ijsdikte, snelheid of grondlijnpositie van de PIG" . De terugtrekking van de gletsjer is nu onomkeerbaar op menselijke tijdschalen.