Gasopslag in Europa op laagste punt in 15 jaar: oorzaken, risico's en wat de EU eraan doet

Europa gaat de winter van 2026-27 in met de gasopslag op het laagste niveau in zeker vijftien jaar. De verwachte piekvulling is de laagste sinds 2011, meldt Gas Infrastructure Europe (GIE) . De crisis bouwt zich al maanden op, aangewakkerd door een giftige mix van geopolitieke conflicten, extreem weer en het structurele verlies van Russisch pijpleidinggas. Hieronder een overzicht van de oorzaken, de kwetsbaarheden die blijven bestaan, de prijsrisico's voor huishoudens en industrie, en de beleidsreacties uit Brussel.

Oorzaken van de opslagcrisis

Het conflict in Iran en de sluiting van de Straat van Hormuz

De grootste aanjager van het opslagtekort is de oorlog in Iran. Het conflict heeft de LNG-transporten door de Straat van Hormuz verstoord, een cruciale doorgang waar normaal gesproken ongeveer 20% van het wereldwijde LNG doorheen gaat . Iraanse aanvallen op Qatarese gasinstallaties hebben schade veroorzaakt die Qatar zegt niet binnen een jaar te kunnen herstellen, en ook de productie in de Verenigde Arabische Emiraten is gedaald . Voor de oorlog leverden Qatar en de VAE samen ongeveer 7% van de LNG-import van de EU .

Een uitzonderlijk koude winter 2025-2026

Een strenge winter in heel Europa deed de vraag naar verwarming pieken, waardoor de voorraden veel sneller dan normaal daalden. De EU eindigde de winter van 2025-2026 met een opslagbenutting van minder dan 30% — het laagste niveau sinds de energiecrisis van 2022 . Op 1 april 2026 stonden de voorraden op slechts ~28% van de capaciteit (ongeveer 31 bcm), de laagste start van een aanvulseizoen sinds 2018 . In Duitsland, dat de koudste winter in zestien jaar doormaakte, kwamen de opslagniveaus gevaarlijk dicht bij historische dieptepunten .

Hoge gasprijzen in de zomer en het wegvallen van Russisch gas

De zomergasprijzen zijn gestegen tot winterse niveaus, een teken van krapte op de wereldmarkt, waardoor het voor bedrijven economisch moeilijk is om gas in de opslag te pompen in het gebruikelijke tempo . Tegelijkertijd is de EU-import van Russisch gas gedaald van 45% van de totale vraag in 2021 naar ongeveer 12% in 2025 . Hierdoor is een grote, flexibele bron die eerder hielp om de opslag goedkoop te vullen, permanent weggevallen. De EU heeft een stappenplan om volledig te stoppen met Russische fossiele brandstoffen, en een verbod op Russisch LNG staat gepland voor eind 2026 .

Kwetsbaarheden in de aanvoer

De 90%-opslagdoelstelling waarschijnlijk niet gehaald

Volgens de EU-verplichting moeten lidstaten de opslag vóór 1 november voor 90% vullen. Het Europese agentschap voor energieregulatoren ACER heeft echter verklaard dat de EU-landen deze doelstelling waarschijnlijk niet zullen halen, vooral door de LNG-verstoringen als gevolg van het Iran-conflict . De Europese Commissie heeft de tussentijdse verplichting al versoepeld tot een minimum van 75%, wat lidstaten meer flexibiliteit geeft, maar de buffer kleiner maakt .

Grote afhankelijkheid van een competitieve wereldwijde LNG-markt

Zonder voldoende pijpleidinggas moet Europa concurreren voor spot-LNG-ladingen op de wereldmarkt, op een moment dat ook de Aziatische vraag groot is. Hoewel er sinds 2022 nieuwe regasificatiecapaciteit is gebouwd, blijft het systeem afhankelijk van de beschikbaarheid van LNG . In juni 2026 stond de EU-gasopslag op ongeveer 33-37% van de capaciteit, ver onder de seizoensnorm van 50% . De sluiting van de Straat van Hormuz betekent dat Europa geen LNG uit Qatar of de VAE kan krijgen en moet putten uit verdere bronnen .

Geen direct noodgeval, maar een precair vooruitzicht

De EU Gas Coördinatiegroep heeft verklaard dat er "momenteel geen directe zorg is voor de continuïteit van de gasvoorziening" voor de komende winter, mits de aanvulling op koers blijft richting 80% . Het Center on Global Energy Policy van de Columbia Universiteit waarschuwt echter dat de situatie "precair" is . De eigen transmissiesysteembeheerders van de EU bevestigen dat het systeem flexibel en veerkrachtig is, maar erkennen dat het succes afhangt van de beschikbaarheid van LNG .

Prijsrisico's

Hogere rekeningen voor huishoudens en industrie

Hogere groothandelsprijzen voor gas zullen naar verwachting leiden tot hogere stook- en elektriciteitsrekeningen deze winter voor zowel bedrijven als huishoudens . De zomerprijzen zijn al gestegen tot winterse niveaus, een duidelijk teken van aanhoudende krapte . De prijsstijging treft een toch al onder druk staande Europese economie, wakkert inflatie aan en tast het concurrentievermogen van de industrie aan .

Mogelijke discussie over een prijsplafond

EU-commissievoorzitter Ursula von der Leyen gaf in maart 2026 aan dat Brussel een mogelijk prijsplafond voor gas onderzoekt, maar er is nog geen bindende maatregel ingevoerd . De EU heeft zich tot nu toe onthouden van ingrijpende marktinterventies en richt zich vooral op belastingverlagingen en coördinatie .

Beleidsreacties van de EU

Gecoördineerde maatregelen voor vroege aanvulling

In maart 2026 riep de Europese Commissie de EU-landen op om het gasaanvulseizoen vroeg en gecoördineerd te starten . In april 2026 kondigde de Commissie een strategie aan om de elektriciteitsbelasting voor consumenten en bedrijven te verlagen en de aanvulling van gasopslag in de lidstaten te synchroniseren, om zo een biedingsoorlog om schaarse LNG-ladingen te voorkomen .

Versnelling van de energietransitie

De EU beschouwt de crisis als een extra impuls om elektrificatie, hernieuwbare energie en energie-efficiëntie te versnellen, met als doel de gasvraag structureel te verminderen . Het Commissieplan 'AccelerateEU', voorgesteld in april 2026, bevat maatregelen om de coördinatie te verbeteren, kwetsbare consumenten te beschermen en de verschuiving weg van fossiele brandstoffen te bespoedigen . EU-commissaris voor Economie Valdis Dombrovskis heeft gezegd dat de EU niet moet terugvallen op goedkoop Russisch gas voor verlichting, maar de sancties moet versterken .

Routekaart voor beëindigen Russische import

De Commissie presenteerde op 6 mei 2025 een routekaart om de EU-import van Russisch gas, olie en kolen volledig te stoppen . Een EU-breed importverbod op Russisch LNG moet op 1 januari 2027 ingaan . Het blok beschouwt de huidige crisis als een reden om dit tijdschema te versnellen, niet te vertragen.

Bescherming van kwetsbare consumenten

De Commissie heeft opgeroepen tot "tijdige, gerichte en tijdelijke maatregelen" om de meest kwetsbare huishoudens te beschermen tegen prijsstijgingen . Deze omvatten directe steun en investeringen in energie-efficiëntie.

De conclusie

Europa heeft deze winter geen direct fysiek tekort aan gas, maar het gaat het stookseizoen in met de kleinste buffer in vijftien jaar. De combinatie van het Iran-conflict, een strenge winter en het permanente verlies van Russisch pijpleidinggas heeft een fragiele situatie gecreëerd. De uitkomst hangt af van hoe snel de Straat van Hormuz weer opengaat, hoe concurrerend de wereldwijde LNG-markt blijft en of de gecoördineerde beleidsreactie van de EU het gat kan vullen. Huishoudens en bedrijven moeten rekening houden met hogere energierekeningen, en de kans op prijsplafonds of verdere interventies blijft aanwezig.