Straat van Hormuz: IJsberg van een staakt-het-vuren smelt weg

De Straat van Hormuz, waar dagelijks ruwweg een vijfde van de wereldwijde oliepasseert, staat opnieuw in brand. Een fragiel staakt-het-weten uit midden juni 2026 tussen de VS en Iran brokkelt snel af na een reeks aanvallen en vergeldingen. Dit is een feitelijk overzicht van de ontwikkelingen sinds 28-29 juni 2026.

Iran ontkent militaire hotline met VS

De Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC) heeft stellig ontkend dat er een directe militaire telefoonlijn is opgezet tussen Teheran en Washington om de spanningen te beheersen. IRGC-woordvoerder brigadegeneraal Hossein Mohebi noemde de berichten een 'regelrechte leugen' en 'pure verzinsel' . De VS had een dergelijke hotline voorgesteld om de crisis te bezweren. Een anonieme Iraanse veiligheidsbron bevestigde echter dat er wel een communicatielijn bestaat, maar die is politiek, niet militair van aard en verandert niets aan de door Iran gestelde regels voor doorvaart .

Iraanse route-dictaat: 'Alleen onze route is veilig'

Op 25 juni 2026 liet de IRGC-marine in een dwingende verklaring weten dat een veilige doortocht door de Straat alleen mogelijk is via door Iran officieel aangewezen vaarroutes. Schepen die andere routes nemen, 'zullen worden aangepakt' . Irans hoogste diplomaat herhaalde op 28 juni dat schepen die de Iraanse voorkeursroute omzeilen de 'spanningen doen oplopen' . Aanleiding is een nieuw, door Oman gefaciliteerd alternatief vaargeul die is gecreëerd zonder toestemming van Teheran .

Staakt-het-vuren valt uiteen: drone-aanval, Amerikaanse wraak, nieuwe escalatie

Op 25 juni trof de IRGC het onder Singaporese vlag varende vrachtschip M/V Ever Lovely met een eenrichtingsdrone, ongeveer acht zeemijl ten zuidoosten van Dahit, Oman. De brug van het schip raakte beschadigd, maar er vielen geen gewonden . Deze aanval was de ernstigste test tot nu toe voor het voorlopige akkoord dat een week eerder tussen de VS en Iran was gesloten om de vijandelijkheden te staken en de waterweg te heropenen .

Als reactie voerde CENTCOM op 26 juni luchtaanvallen uit op vier Iraanse raket- en drone-opslagplaatsen en kustradarposten langs de Straat en op het eiland Qeshm . Vicepresident JD Vance waarschuwde dat verdere Iraanse aanvallen 'met geweld zouden worden beantwoord' .

Iran reageerde door op 27 juni opnieuw een commercieel schip, de M/T Kiku, aan te vallen, wat een nieuwe ronde van Amerikaanse luchtaanvallen uitlokte . President Trump veroordeelde de Iraanse actie als een 'dwaze schending' van het staakt-het-vuren .

Twee concurrerende vaarcorridors: Noord vs. Zuid

Iran heeft de controle over de Straat verder verscherpt door eigen goedgekeurde vaarroutes vast te stellen en schepen te waarschuwen voor elk alternatief . Oman steunt een zuidelijke omleidingsroute bedoeld om scheepvaart buiten direct Iraans toezicht te laten plaatsvinden, wat de IRGC bestempelt als 'zeer gevaarlijk' en 'onaanvaardbaar' . Het resultaat is een feitelijke concurrentie tussen Iraans-gecontroleerde noordelijke passages en door Oman gefaciliteerde zuidelijke alternatieven, waarbij Iran dreigt met actie tegen schepen die niet-authorizede paden gebruiken.

Gestrande schepen, bemanningen en mijnopruiming

De crisis, die begon met de Amerikaans-Israëlische luchtoorlog tegen Iran op 28 februari 2026, heeft de Straat maandenlang grotendeels geblokkeerd . Iran verwees naar zeemijnen in de hoofdvaargeul als rechtvaardiging voor het aankondigen van alternatieve routes in april 2026 . De Internationale Maritieme Organisatie (IMO) van de VN had een evacuatieplan voor gestrande schepen, maar pauzeerde dat op 25 juni na de drone-aanval om de veiligheidsgaranties opnieuw te bevestigen . Het Washington Institute merkt op dat 'onzekere mijnbedreigingen' een groot obstakel blijven voor een volledige terugkeer naar normale navigatie .

Let op: In de beschikbare bronnen zijn geen exacte aantallen gestrande schepen en bemanningsleden te vinden, noch een gedetailleerde status van internationale mijnopruimingsoperaties.