BIS alarmeert: recordschulden en hefboomfondsen vormen nieuwe dreiging voor financiële stabiliteit

De Bank voor Internationale Betalingen (BIS) — de centrale bank voor centrale banken — heeft op 28 juni 2026 haar jaarverslag over 2026 gepubliceerd en waarschuwt daarin scherp voor een nieuw gevaar voor het mondiale financiële systeem. Het rapport identificeert een 'fiscaal-financiële stabiliteitsnexus' die is ontstaan door de combinatie van recordhoge overheidsschulden in geavanceerde economieën en de steeds centralere, sterk hefboomrijke rol van hedgefondsen op de markt voor staatsobligaties . Deze dynamiek, zo stelt het rapport, creëert de voorwaarden voor abrupte, zichzelf versterkende marktcrises die de verdediging van centrale banken kunnen overweldigen.

De kernwaarschuwing: een gevaarlijke nieuwe nexus

Het BIS-rapport waarschuwt dat twee langetermijntrends nu zijn samengekomen en systeemrisico's creëren:

• Recordhoge overheidsschulden en hogere rentes hebben de begrotingsposities van overheden ernstig onder druk gezet, waardoor ze nauwelijks nog ruimte hebben om te reageren op toekomstige recessies of schokken .
• De groeiende rol van hedgefondsen op de markt voor staatsobligaties versterkt en versnelt de overdracht van marktstress, vooral in grote geavanceerde economieën . Hun gebruik van hoge hefboomwerking, met name in 'relatieve waarde'-transacties, maakt ze kwetsbaar voor snelle deleveraging .

Het samenspel van deze factoren creëert wat de BIS een 'nieuwe soeverein-financiële stabiliteitsnexus' noemt . In deze omgeving kan een verlies van vertrouwen in het schuldenpad van een overheid zich met alarmerende snelheid verspreiden. BIS-waarnemend hoofd Frank Smets waarschuwde dat een dergelijke herprijzing de financiële voorwaarden snel kan verkrappen, de calibratie van het monetair beleid kan compliceren en centrale banken ertoe kan aanzetten in te grijpen op manieren die de markt- en begrotingsdiscipline kunnen ondermijnen . Het rapport beoordeelt de liquiditeit in de kern van de obligatiemarkten als fragieler als gevolg van opgerekte activawaarderingen en zelfgenoegzaamheid van beleggers .

Een realistische generale repetitie: de VK-giltencrisis van 2022

De VK-giltencrisis van 2022 dient als een direct, levendig voorbeeld van het mechanisme waar de BIS nu voor waarschuwt .

• De trigger en de spiraal: Na de 'mini-begroting' van 23 september 2022 leidde een scherpe stijging van de gilt-rente (meer dan 100 basispunten in vier dagen) tot gedwongen verkopen door hefboomrijke Liability Driven Investment (LDI)-pensioenfondsen. Dit creëerde een zichzelf versterkende spiraal van stijgende rentes, verdampende marktliquiditeit en meer gedwongen verkopen . De totale nettoverkopen van gilts tussen 23 september en 14 oktober bedroegen meer dan £36 miljard .
• Ingrijpen door de centrale bank: De Bank of England werd gedwongen om op 28 september 2022 in te grijpen met een noodprogramma voor de aankoop van obligaties om de spiraal te doorbreken en de markt te stabiliseren .
• Parallel met de BIS-waarschuwing: De LDI-crisis liet zien hoe geconcentreerde, hefboomrijke posities in staatsobligaties, zelfs van niet-bancaire instellingen, een fiscale schok kunnen versterken tot een systeemgebeurtenis. Het BIS-rapport waarschuwt dat hedgefondsen nu een vergelijkbare hefboomrijke rol spelen, maar op een breder scala van obligatiemarkten van geavanceerde economieën . In november 2025 stond de netto gilt-repo-lening van hedgefondsen op bijna £100 miljard, waarbij meer dan 90% van deze leningen geconcentreerd was bij een klein aantal fondsen .

De erosie van een belangrijke markthegde: veranderende obligatie-aandelen correlaties

De waarschuwing van de BIS wordt versterkt door een kritieke structurele verandering: de erosie van de traditionele negatieve correlatie tussen obligaties en aandelen . Het Global Financial Stability Report van het IMF (april 2026) merkt op dat frequentere aanbodschokken deze 'hedge-relatie' hebben beschadigd . Dit betekent dat obligaties tijdens een periode van stress mogelijk niet langer de portefeuillehedge bieden die ze ooit deden. Het risico is een gelijktijdige deleveraging in beide markten, wat verliezen voor hefboomrijke beleggers verergert en systeemstress versterkt .

Het recept van de BIS: een oproep tot beleidsdiscipline

Het BIS-rapport roept op tot dringende en gecoördineerde actie op meerdere beleidsterreinen :

• Waarborg prijsstabiliteit: Centrale banken moeten een vastberaden toewijding aan inflatiebestrijding handhaven .
• Zorg voor begrotingshoudbaarheid: Overheden moeten begrotingsbuffers herbouwen en hun leningen verminderen om een van de grootste bedreigingen voor de mondiale financiële stabiliteit weg te nemen .
• Breid regelgeving uit naar niet-banken (NBFI's): Regelgeving moet worden uitgebreid naar niet-bancaire financiële instellingen, waaronder hedgefondsen, die momenteel minder worden gereguleerd dan banken . BIS-topman Pablo Hernández de Cos had eerder al aangegeven dat het aan banden leggen van hefboomrijke hedgefondsbeleggingen in staatsobligaties een topprioriteit zou moeten zijn .
• Beperk hefboomwerking van hedgefondsen: De BIS dringt er bij beleidsmakers op aan om 'congruente regelgeving' te implementeren en tijdelijke, gerichte en gemakkelijk omkeerbare liquiditeitsbackstops in te voeren om ongeordende deleveraging te voorkomen .
• Voer structurele hervormingen door: Overheden moeten structurele hervormingen doorvoeren om de productiviteitsgroei te stimuleren en de economische veerkracht tegen aanbodschokken te vergroten .
• Handel nu, niet later: De BIS benadrukt dat discipline in monetair, fiscaal en regelgevend beleid de ruimte voor de anderen vergroot om te handelen; uitstel zal de noodzakelijke aanpassingen alleen maar kostbaarder maken .