Iran waarschuwt onderhandelaars: kernprogramma is niet bespreekbaar

De verklaring laat zien hoe bezorgd hardliners zijn dat de onderhandelaars in hun streven naar een akkoord te veel toegeven.

Wat staat er in het Islamabad-memorandum?

De waarschuwing kwam minder dan twee weken nadat de Verenigde Staten en Iran op 15 juni 2026 een 14-punten tellend memorandum of understanding (MOU) ondertekenden. Dit zogenoemde Islamabad-memorandum vormt een raamwerk om de vijandelijkheden te beëindigen .

Staakt-het-vuren en militaire afspraken

• De militaire operaties op alle fronten, ook in Libanon, zouden onmiddellijk en permanent worden beëindigd .
• De Verenigde Staten zouden hun zeeblokkade van Iraanse havens onmiddellijk opheffen .
• Beide partijen beloofden af te zien van het gebruik of de dreiging met geweld .

Een diplomatieke klok van 60 dagen

• Vanaf 15 juni geldt een diplomatieke fase van 60 dagen. In die periode moeten de partijen onderhandelen over een definitief akkoord over het kernprogramma, sanctoeplichting en regionale veiligheid .
• Het staakt-het-vuren blijft gedurende die periode van kracht .

Sanctoeplichting en economie

• Iran mag na ondertekening van het MOU direct olie gaan exporteren .
• Washington zou de sancties op Iraanse olie-export en aanverwante diensten voor de periode van 60 dagen opschorten .
• Bevroren Iraanse tegoeden, geschat op 80 tot 100 miljard dollar, zouden binnen het raamwerk worden vrijgegeven .
• Iran beloofde commerciële schepen gedurende 60 dagen kosteloos veilige doorgang door de Straat van Hormuz te bieden .

Wat zegt het MOU over kernenergie?

De nucleaire kwesties zijn in het memorandum grotendeels doorgeschoven naar de onderhandelingsfase van 60 dagen. Het document lost de ruzie over uraniumverrijking dus niet op . Iran beloofde geen kernwapens te ontwikkelen, maar liet de precieze grenzen voor verrijking en de bestemming van de bestaande voorraad open .

De grootste blokkade: Irans uraniumvoorraad

Het meest omstreden punt is de toekomst van Irans voorraad uranium dat dicht tegen het niveau van kernwapenkwaliteit aan zit . Volgens het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) beschikt Iran over ongeveer 441 kilogram uranium dat tot 60 procent is verrijkt. Verdere verrijking tot circa 90 procent zou technisch nodig zijn voor materiaal van wapenkwaliteit . IAEA-directeur-generaal Rafael Grossi schat dat de voorraad, na verdere verrijking, genoeg materiaal zou kunnen opleveren voor meer dan tien kernkoppen .

De Verenigde Staten eisen dat de voorraad Iran verlaat, wordt verdund of op een andere manier onschadelijk wordt gemaakt . Maar eind mei 2026 gaf Khamenei volgens twee hoge Iraanse bronnen die met Reuters spraken een ondubbelzinnige instructie: “Geen gram gaat de deur uit.” Al het verrijkte uranium moet volgens die opdracht op Iraans grondgebied blijven .

Daarmee botst de Iraanse positie rechtstreeks met een van de belangrijkste Amerikaanse eisen. De voorraad geldt daarom breed als het grootste obstakel voor een alomvattend akkoord . Ook nucleair topman Mohammad Eslami heeft gezegd dat een definitieve overeenkomst Irans recht op uraniumverrijking moet erkennen — een andere rode lijn die moeilijk te verenigen is met het standpunt van Washington .

Kritiek in Washington en Teheran

Amerikaanse tegenstand

In Washington is het akkoord eveneens omstreden:

• Republikeinse senatoren eisten een formele stemming over het MOU. Zij verwijten het Witte Huis dat het Congres onvoldoende is geïnformeerd en bekritiseren vicepresident JD Vance omdat hij het document zonder voorafgaand overleg met het Congres zou hebben ondertekend .
• Conservatieve politici en analisten waarschuwden dat het Congres het MOU kan tegenhouden of verwerpen. Binnen de Republikeinse Partij bestaat grote verdeeldheid over de vraag of Washington te veel weggeeft voordat het nucleaire vraagstuk is opgelost .
• De Congressional Progressive Caucus, een groep progressieve Democraten in het Huis van Afgevaardigden, had zich al tegen aanvullende financiering voor de oorlog tegen Iran uitgesproken. Het uitstel van de nucleaire onderhandelingen krijgt kritiek van zowel haviken, die vinden dat het akkoord te veel toegeeft, als duiven, die vinden dat het niet ver genoeg gaat .
• Democratische senatoren probeerden negen keer een resolutie op grond van de War Powers Resolution vooruit te brengen om de vijandelijkheden formeel te beëindigen. De laatste poging strandde met 47 tegen 48 stemmen .

Ook Israël heeft grote zorgen geuit. Volgens de Amerikaanse inschatting kan Israël het uitblijven van een oplossing voor de uraniumvoorraad als een onaanvaardbaar veiligheidsrisico zien. Het MOU bevat bovendien geen Israëlische veiligheidsgaranties .

Iraanse hardliners

De waarschuwing van de Raad van Experts zelf weerspiegelt de vrees onder hardliners dat onderhandelaars de grenzen van de Opperste Leider overschrijden . Zij zien het MOU mogelijk als een val: Iran krijgt verlichting van sancties en heropening van de Straat van Hormuz, maar zonder garantie dat zijn verrijkingsprogramma behouden blijft — precies het onderwerp dat Khamenei onbespreekbaar heeft verklaard .

Sommige hardliners stellen bovendien dat de termijn van 60 dagen een Amerikaanse strategie is om nucleaire concessies af te dwingen nadat Iran al heeft ingestemd met heropening van Hormuz en tijdelijke verlichting van oliesancties. Daardoor zou Teheran tijdens de rest van de onderhandelingen minder onderhandelingsmacht overhouden .

Wat gebeurt er nu?

Het Islamabad-memorandum heeft de gevechten stilgelegd en de scheepvaart door de Straat van Hormuz opnieuw mogelijk gemaakt. Tegelijkertijd tikt de klok van 60 dagen door rond het moeilijkste dossier: zal Iran zijn uraniumvoorraad ooit buiten het land laten brengen, nu Khamenei heeft bepaald dat “geen gram” vertrekt?

Zowel Washington als Teheran krijgt te maken met stevige binnenlandse oppositie. Daardoor kan het raamwerk nog vóór het verstrijken van de termijn instorten. De boodschap van de Raad van Experts maakt in ieder geval duidelijk dat de Iraanse geestelijke machtsbasis zich zal verzetten tegen elk akkoord dat raakt aan wat zij beschouwt als niet-onderhandelbare nucleaire rechten.