Servië op een keerpunt: president Vučić kondigt zijn vertrek aan na 19 maanden van protesten

Wat Vučić aankondigde tijdens zijn bijeenkomst in Belgrado

Tijdens een pro-regeringsbijeenkomst in Belgrado op 27 juni 2026 zei de Servische president Aleksandar Vučić tegen zijn aanhangers: "Ik zal nog maar een paar weken president zijn, en dan zal ik aftreden." Hij zei dat zijn aftreden de weg vrijmaakt voor vervroegde presidents- en parlementsverkiezingen, waarbij hij zijn Servische Progressieve Partij (SNS) beloofde dat die "overtuigender dan ooit" zou winnen.

De aanleiding: De instorting van de overkapping van het treinstation in Novi Sad

De politieke crisis begon met een infrastructurele ramp. Op 1 november 2024 stortte een pas gerenoveerde betonnen overkapping van het treinstation in Novi Sad in, waarbij 16 mensen om het leven kwamen en één persoon zwaargewond raakte. De tragedie werd onmiddellijk een symbool van de wijdverbreide corruptie en wanpraktijken in Servië. Binnen enkele dagen braken er massale anticorruptieprotesten uit in Novi Sad, die zich snel over het hele land verspreidden.

Hoe lang de protesten al duren

De protesten begonnen in november 2024 en gingen ononderbroken door tot juni 2026 — ruwweg 19 maanden en nog steeds bezig. De belangrijkste mijlpalen:

• Begin 2025: De demonstraties hadden zich verspreid naar meer dan 400 steden en dorpen in Servië.
• 28 januari 2025: Premier Miloš Vučević trad af in een poging de spanningen te verminderen.
• 15 maart 2025: Een door studenten geleide mars in Belgrado trok meer dan 100.000 deelnemers, de grootste protestbijeenkomst tot dan toe. Een stormloop later die dag leidde tot beschuldigingen dat de regering een geluidswapen had ingezet tegen vreedzame demonstranten — beweringen die de regering ontkende.
• Zomer 2025: De protesten intensiveerden, met hernieuwde oproepen tot vervroegde verkiezingen en escalerend geweld. In juli werden er demonstraties gehouden in meer dan 500 steden en dorpen.
• Januari 2026: Foreign Policy meldde "meer dan een jaar" van ononderbroken marsen, blokkades, campus-sit-ins en massademonstraties, maar merkte op dat de oppositie weinig tastbare invloed had verworven.
• 23 mei 2026: Een massale protestbijeenkomst in Belgrado trok tussen de 180.000 en 190.000 mensen.
• 27 juni 2026: President Vučić kondigde zijn aftreden aan tijdens een pro-regeringsbijeenkomst.

Wie eerder aftrad

Premier Miloš Vučević trad af op 28 januari 2025, samen met de burgemeester van Novi Sad. Dit was een belangrijke concessie aan de demonstranten, maar de protesten gingen door en escaleerden.

Belangrijke implicaties van de vervroegde verkiezingen voor de politieke toekomst van Servië

• Einde van Vučić's ononderbroken dominantie? Vučić heeft 12 jaar aan de macht is geweest, als premier of president. Zijn beloofde aftreden maakt een einde aan zijn huidige termijn — die tot medio 2027 zou lopen — en leidt tot vervroegde verkiezingen. Dit is een directe concessie die is afgedwongen door de meedogenloze protestdruk.
• Onzekerheid over democratische transitie. Hoewel vervroegde verkiezingen een opening kunnen creëren voor politieke verandering, heeft de oppositie zelfs na 19 maanden van protesten weinig invloed verworven. Vučić en zijn partij behouden een stevige greep op de macht en de regering heeft herhaaldelijk gereageerd met arrestaties en politieoptredens.
• EU-betrekkingen en democratische geloofwaardigheid. Het Europees Parlement merkt op dat de protesten "een keerpunt kunnen zijn in de democratische ontwikkeling van Servië en de Europese toekomst van het land kunnen hervormen." Hoe de vervroegde verkiezingen worden uitgevoerd — of ze vrij en eerlijk zijn — zal in Brussel nauwlettend worden gevolgd als een test voor de toetredingsweg van Servië tot de EU.
• Risico op een geleide transitie. Critici waarschuwen dat Vučić mogelijk probeert de macht achter de schermen te behouden door een loyale opvolger te steunen, zoals hij eerder deed na eerdere aankondigingen van aftreden. De oppositie blijft verdeeld en de SNS behoudt een sterke institutionele controle.