Trump laat Russische olieontheffing vervallen: Hoe een drievoudige koerswijziging de wereldmarkt, Indiase aanvoer en stabiliteit in Hormuz hervormt

De Trump-regering heeft de derde 30-daagse sanctieontheffing voor Russische olie per 17 juni 2026 laten vervallen, met sterke signalen van minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio en president Trump dat deze niet wordt verlengd — wat de maatregel effectief permanent maakt . Het besluit is nauw verbonden met het Amerikaans-Iraanse MOU dat op 14-15 juni werd ondertekend en de Straat van Hormuz heropende, wat de regering ziet als een manier om de mondiale aanvoerzorgen te verminderen en de druk op Moskou te vergroten . Hieronder staat hoe elk onderdeel met elkaar samenhangt en wat dit betekent voor markten, India en de energiediplomatie.

Het vervallen van de ontheffing en de wereldwijde oliemarkt

Drie opeenvolgende 30-daagse ontheffingen werden door het Amerikaanse ministerie van Financiën afgegeven nadat de oorlog met Iran de Straat van Hormuz had gesloten, waardoor landen als India Russische ruwe olie onder sancties konden blijven importeren zonder boetes . De derde ontheffing verviel op 17 juni en het Witte Huis heeft aangegeven deze niet te zullen verlengen, omdat het een tijdelijke maatregel was die niet langer nodig is .

De olieprijzen zijn fors gedaald — de benchmarkprijs daalde naar ongeveer $78 per vat na het Amerikaans-Iraanse MOU, nadat deze door de oorlog boven de $90 had gestaan . Het gecombineerde effect van hervat verkeer door de Straat van Hormuz en het beëindigen van de Russische ontheffing zet de prijzen onder druk, hoewel de normalisatie van de aanvoer naar verwachting geleidelijk zal verlopen tot de zomer van 2027 .

Analisten van S&P Global merken op dat het vervallen van de ontheffing zelf een beperkte marktimpact heeft, omdat de echte aanvoerverlichting komt van de heropening van Hormuz. Het signaleert echter dat de VS overschakelt van crisismanagement naar een maximaal-druk-sanctiebeleid ten aanzien van Rusland .

India's recordimport van Russische ruwe olie nu onder druk

India's import van Russische ruwe olie steeg in mei 2026 naar een record van 2,3 miljoen vaten per dag, volgens gegevens van Kpler, omdat raffinaderijen haastig ladingen insloegen onder de nog geldende ontheffing . Indiase raffinaderijen hadden minstens 20 miljoen vaten niet-gesanctioneerde Russische olie veiliggesteld en juridisch advies ingewonnen over hoe zij aankopen onder de ontheffing konden voortzetten . De ladingen lagen vier van de tien weken boven de 2 miljoen vaten per dag, met één week die 2,4 miljoen vaten per dag bereikte .

Nu de ontheffing is verlopen, staan Indiase raffinaderijen voor een duidelijke keuze: de Russische import fors terugschroeven (zoals voorspeld door de Economic Times) of het risico lopen op secundaire sancties . India had in mei 2026 al om een verdere verlenging gevraagd, maar kreeg deze niet .

De gelijktijdige heropening van de Straat van Hormuz biedt een gedeeltelijke buffer: India kan nu meer Iraanse en Golf-ruwe olie betrekken om de verloren Russische volumes te vervangen, maar tegen hogere prijzen en zonder de diepe kortingen (naar verluidt $10–15 per vat onder Brent) die Russische ruwe olie zo aantrekkelijk maakten .

Herijking van de Amerikaanse energiediplomatie: twee fronten, één strategie

De volgorde is strategisch: het Amerikaans-Iraanse MOU (ondertekend op 14-15 juni) was de voorwaarde om de Russische ontheffing te laten vervallen . Zoals Trump zei tijdens de G7: het Iran-deal "maakt meer druk op Moskou mogelijk" .

Belangrijke voorwaarden van het Amerikaans-Iraanse MOU zijn:

• Heropening van de Straat van Hormuz — schepen zijn al begonnen met varen
• Een Amerikaanse sanctieontheffing voor de verkoop van Iraanse ruwe olie, naar verwachting goed voor ongeveer 1,5 miljoen vaten per dag extra op de wereldmarkt
• 60 dagen tolvrij verkeer door Hormuz, met volledige normalisatie van de aanvoer verwacht in de zomer van 2027
• Vrijgave van ongeveer $6 miljard aan Iraanse tegoeden

Dit vertegenwoordigt een herijking op twee fronten: Washington versoepelt de druk op Iran (en beëindigt een dure oorlog) terwijl het de druk op Rusland weer aanscherpt, in de verwachting dat de terugkeer van Iraanse vaten en de Hormuz-doorvoercapaciteit eventuele prijsstijgingen zal opvangen .

De fragiele basis: 60-dagen MOU, geen definitief akkoord

Het MOU is een eerste raamwerk voor 60 dagen, geen definitief vredesverdrag. Volledige normalisatie van de scheepvaart en sanctieverlichting is afhankelijk van verdere nucleaire onderhandelingen . The Guardian en CFR benadrukken dat dit een voorlopige regeling is met een uitvoeringstermijn van 60 dagen; de Straat van Hormuz kan opnieuw worden gesloten als de besprekingen mislukken . Een ineenstorting van het MOU zou de wereldmarkten opnieuw blootstellen en de VS mogelijk dwingen iets als de Russische ontheffing opnieuw in te stellen.

Belangrijke onzekerheden voor de toekomst

• India's volgende stap: Of Indiase raffinaderijen zullen proberen Russische ruwe olie te kopen via niet-gesanctioneerde tussenpersonen, schaduwvloottankers, of simpelweg de kosten van niet-naleving zullen absorberen, blijft onduidelijk. Vroege signalen wijzen op een sterke daling van de ladingen in mei-juni .
• De duurzaamheid van het Iran-deal: Het 60-dagen venster van het MOU betekent dat een mislukking van de nucleaire onderhandelingen de Straat van Hormuz opnieuw kan sluiten, waardoor de aanvoerverlichting teniet wordt gedaan .
• Handhavingsintensiteit: Rubio zei dat het ministerie van Financiën de beslissing heeft over het beëindigen van ontheffingen, maar de regering heeft nog geen details gegeven over de handhaving tegen landen die buiten de ontheffing om Russische olie blijven kopen .

Conclusie: De Trump-regering voert een berekende ruil uit — door Hormuz te heropenen en Iraanse olie weer op de markt toe te laten, krijgt zij de ruimte om de Russische sanctieontheffing permanent te beëindigen. India, dat tijdens de ontheffingsperiode een recordimport van 2,3 miljoen vaten per dag had van sterk afgeprijsde Russische ruwe olie, is de grootste verliezer en wordt nu gedwongen alternatieve aanvoer te vinden tegen hogere kosten. De wereldwijde oliemarkten hebben het nieuws verwerkt met prijsdalingen naar ~$78 per vat, wat de verwachting weerspiegelt dat extra Iraanse aanvoer de beperkte Russische stromen meer dan zal compenseren, hoewel de hele constructie rust op het fragiele 60-dagen Amerikaans-Iraanse MOU.