De drie oorzaken van de storm

1. Een mogelijk recordsterke El Niño (2026-27)

Het Joint Research Centre van de EU noemt de naderende El Niño 'vrijwel zeker' en stelt dat de kans 'zeer groot is dat hij zeer sterk wordt en zelfs kan uitgroeien tot een ongekend fenomeen' . NOAA's Climate Prediction Center meldde op 23 juni 2026 dat de El Niño-omstandigheden in mei 2026 zijn ontstaan en geeft een kans van 63% op een 'zeer sterke' El Niño die aanhoudt tot en met de winter van 2026-27 op het noordelijk halfrond . Het Europees Centrum voor Weersverwachtingen op Middellange Termijn schat de kans dat de gebeurtenis sterk zal zijn op 80%, en de kans op 'super'-status – een drempel die sinds 1980 slechts drie keer is bereikt – op 20-25% . Deze El Niño treft een wereldeconomie die al zwaar onder druk staat.

2. Door oorlog gesloten Straat van Hormuz verstoort kunstmesttoevoer

Sinds het uitbreken van de vijandelijkheden op 28 februari 2026 is de Straat van Hormuz effectief gesloten, waardoor ongeveer een derde van alle wereldwijd verhandelde kunstmest en grondstoffen, waaronder ureum, ammoniak, aardgas en zwavel, niet meer wordt vervoerd . De kunstmestprijzen stegen in maart 2026 met 30-40%, waarbij de stikstofkosten verdubbelden ten opzichte van het niveau van 2024 . De hoofdeconoom van de FAO waarschuwde dat de blokkade van de Straat 'geen tijdelijke verstoring van de scheepvaart is, maar het begin van een systemische agrifood-schok' die binnen 6-12 maanden een ernstige wereldwijde voedselprijzencrisis kan veroorzaken . Het Chief Economists' Outlook van het World Economic Forum spreekt van 'ernstige bezorgdheid' over de verstoring van de voedselproductie door de sluiting .

3. Chaos op de energiemarkt drijft productiekosten verder op

De torenhoge olie- en aardgasprijzen als gevolg van de sluiting van de Straat van Hormuz verhogen ook de kosten van kunstmestproductie – aardgas is de belangrijkste grondstof voor stikstofmeststof – evenals de kosten van brandstof en transport in de landbouw . De Wereldbank voorspelde dat de wereldwijde kunstmestindex voor het jaar met meer dan 30% zou stijgen .

Verwachte gevolgen voor specifieke gewassen en regio's

• Meest kwetsbare gewassen: Suiker, rijst, tarwe, cacao, maïs en sojabonen lopen bijzonder acute aanbodrisico's . Suiker en rijst zijn zeer gevoelig voor verschuivingen in regenval door El Niño; tarwe, maïs en sojabonen zijn kwetsbaar voor verminderde bemesting en droogte in belangrijke teeltgebieden . De FAO vreest dat alleen al in Azië en de Stille Oceaan 7 tot 8 miljoen ton rijstproductie in gevaar komt .
• Zuidoost-Azië: Aangemerkt als een van de zwaarst getroffen regio's. De verstoring van de Straat van Hormuz trof de aanvoer van energie en kunstmest hard, en El Niño bedreigt de moessonafhankelijke rijst- en palmolieproductie . VN-experts waarschuwden voor een mogelijk 'combinatie-schokeffect' .
• Zuid-Azië / India: El Niño brengt doorgaans zwakkere moessons met zich mee, wat een bedreiging vormt voor zomergewassen (rijst, suikerriet, peulvruchten) in een regio die al te maken heeft met hoge kunstmestkosten . Citi Research wees specifiek op de risico's voor de Indiase landbouwmarkten .
• Afrika (Oost & Zuid): Mercy Corps waarschuwt dat de voedselonzekerheid in zes kwetsbare landen zal toenemen van eind 2026 tot in 2027, met secundaire effecten op landbouwinputs en humanitaire toeleveringsketens . Het Wereldvoedselprogramma schat dat 45 miljoen extra mensen in acute honger kunnen belanden .
• Latijns-Amerika: El Niño brengt doorgaans droogte naar Australië en delen van Indonesië, terwijl het risico op hevige regenval in delen van Zuid-Amerika toeneemt. Kunstmesttekorten treffen de maïs- en sojaproductie in heel Amerika .
• G7-landen: Hoewel de meest acute hongerrisico's in ontwikkelingslanden liggen, bereikt het inflatiekanaal de geavanceerde economieën via hogere importkosten voor kunstmest, graan, suiker, cacao en plantaardige oliën .

Waarschuwingen voor dubbele cijfers voedselinflatie in G7

• Schroders (juni 2026): David Rees, hoofd mondiale economie, waarschuwt dat een sterke El Niño bovenop de verstoring van de kunstmesttoevoer 'de voedselinflatie volgend jaar in de dubbele cijfers kan doen belanden' in geavanceerde economieën . Hij merkt op dat een stijging van 50% in de FAO-voedselprijsindex de voedselinflatie in de G7 in 2027 in de dubbele cijfers kan brengen en meer dan 1 procentpunt aan de algemene inflatie kan toevoegen .
• Citi Research (mei 2026): Waarschuwt dat de prijzen van landbouwgrondstoffen 'aanzienlijke opwaartse druk' ondervinden, waarbij de combinatie van de verstoring van de Straat van Hormuz en El Niño een nieuwe wereldwijde golf van voedselinflatie aanwakkert .
• Analistennota ("Super El Niño: Famine Follows War?"): Waarschuwt dat de 'perfecte storm' van door oorlog verstoorde energie- en kunstmestmarkten plus extreem weer een directe weg banen naar dubbele cijfers voedselinflatie in ontwikkelde economieën .
• Bloomberg (juni 2026): Meldt dat de El Niño een economie treft die 'niet voorbereid is op meer chaos' – met kunstmestkosten die al hoog zijn, zullen lagere oogstopbrengsten direct leiden tot hogere voedselprijzen voor de consument .
• FAO (juni 2026): De hoofdeconoom van de FAO waarschuwt dat de prijzen van maïs, sojabonen en tarwe al zijn gestegen, en dat een 'gevaarlijke piek in de voedselprijsinflatie later dit jaar' waarschijnlijk is tenzij de Straat weer wordt geopend .
• Fitch Ratings (juni 2026): Waarschuwt dat El Niño naar verwachting zal aanhouden tot begin 2027, wat risico's voor de inflatie oplevert, zelfs voor hoog gewaardeerde soevereine economieën .
• UBS (juni 2026): Bevestigde dat de door het Midden-Oosten veroorzaakte kunstmestschok nu door de wereldwijde voedselketen beweegt, wat het potentieel creëert voor een inflatiegolf in Azië later dit jaar en in 2027 .

Kanttekeningen en onzekerheden

Het International Food Policy Research Institute (IFPRI) was in april 2026 voorzichtiger en wees erop dat ruime wereldwijde graanvoorraden en gunstige vroege oogstomstandigheden de schok op korte termijn konden opvangen . De meeste latere analyses van juni 2026 zijn echter verschoven naar het ernstigere scenario, nu de sluiting van de Straat van Hormuz aanhoudt en de El Niño werkelijkheid is geworden.

Het label 'super El Niño' is geen officiële NOAA-classificatie, maar wordt veel gebruikt in financiële en mediaverslagen om een uitzonderlijk sterke gebeurtenis te beschrijven waarbij de zeewatertemperatuur in de oostelijke Stille Oceaan ten minste 2 graden Celsius boven normaal stijgt . De uiteindelijke ernst hangt af van de duur van de sluiting van de Straat van Hormuz, de exacte sterkte en het geografische patroon van de El Niño-regenvalafwijkingen, en of overheden strategische graanvoorraden vrijgeven of biobrandstofmandaten aanpassen .

De drie oorzaken van de storm

1. Een mogelijk recordsterke El Niño (2026-27)

Het Joint Research Centre van de EU noemt de naderende El Niño 'vrijwel zeker' en stelt dat de kans 'zeer groot is dat hij zeer sterk wordt en zelfs kan uitgroeien tot een ongekend fenomeen' . NOAA's Climate Prediction Center meldde op 23 juni 2026 dat de El Niño-omstandigheden in mei 2026 zijn ontstaan en geeft een kans van 63% op een 'zeer sterke' El Niño die aanhoudt tot en met de winter van 2026-27 op het noordelijk halfrond . Het Europees Centrum voor Weersverwachtingen op Middellange Termijn schat de kans dat de gebeurtenis sterk zal zijn op 80%, en de kans op 'super'-status – een drempel die sinds 1980 slechts drie keer is bereikt – op 20-25% . Deze El Niño treft een wereldeconomie die al zwaar onder druk staat.

2. Door oorlog gesloten Straat van Hormuz verstoort kunstmesttoevoer

Sinds het uitbreken van de vijandelijkheden op 28 februari 2026 is de Straat van Hormuz effectief gesloten, waardoor ongeveer een derde van alle wereldwijd verhandelde kunstmest en grondstoffen, waaronder ureum, ammoniak, aardgas en zwavel, niet meer wordt vervoerd . De kunstmestprijzen stegen in maart 2026 met 30-40%, waarbij de stikstofkosten verdubbelden ten opzichte van het niveau van 2024 . De hoofdeconoom van de FAO waarschuwde dat de blokkade van de Straat 'geen tijdelijke verstoring van de scheepvaart is, maar het begin van een systemische agrifood-schok' die binnen 6-12 maanden een ernstige wereldwijde voedselprijzencrisis kan veroorzaken . Het Chief Economists' Outlook van het World Economic Forum spreekt van 'ernstige bezorgdheid' over de verstoring van de voedselproductie door de sluiting .

3. Chaos op de energiemarkt drijft productiekosten verder op

De torenhoge olie- en aardgasprijzen als gevolg van de sluiting van de Straat van Hormuz verhogen ook de kosten van kunstmestproductie – aardgas is de belangrijkste grondstof voor stikstofmeststof – evenals de kosten van brandstof en transport in de landbouw . De Wereldbank voorspelde dat de wereldwijde kunstmestindex voor het jaar met meer dan 30% zou stijgen .

Verwachte gevolgen voor specifieke gewassen en regio's

• Meest kwetsbare gewassen: Suiker, rijst, tarwe, cacao, maïs en sojabonen lopen bijzonder acute aanbodrisico's . Suiker en rijst zijn zeer gevoelig voor verschuivingen in regenval door El Niño; tarwe, maïs en sojabonen zijn kwetsbaar voor verminderde bemesting en droogte in belangrijke teeltgebieden . De FAO vreest dat alleen al in Azië en de Stille Oceaan 7 tot 8 miljoen ton rijstproductie in gevaar komt .
• Zuidoost-Azië: Aangemerkt als een van de zwaarst getroffen regio's. De verstoring van de Straat van Hormuz trof de aanvoer van energie en kunstmest hard, en El Niño bedreigt de moessonafhankelijke rijst- en palmolieproductie . VN-experts waarschuwden voor een mogelijk 'combinatie-schokeffect' .
• Zuid-Azië / India: El Niño brengt doorgaans zwakkere moessons met zich mee, wat een bedreiging vormt voor zomergewassen (rijst, suikerriet, peulvruchten) in een regio die al te maken heeft met hoge kunstmestkosten . Citi Research wees specifiek op de risico's voor de Indiase landbouwmarkten .
• Afrika (Oost & Zuid): Mercy Corps waarschuwt dat de voedselonzekerheid in zes kwetsbare landen zal toenemen van eind 2026 tot in 2027, met secundaire effecten op landbouwinputs en humanitaire toeleveringsketens . Het Wereldvoedselprogramma schat dat 45 miljoen extra mensen in acute honger kunnen belanden .
• Latijns-Amerika: El Niño brengt doorgaans droogte naar Australië en delen van Indonesië, terwijl het risico op hevige regenval in delen van Zuid-Amerika toeneemt. Kunstmesttekorten treffen de maïs- en sojaproductie in heel Amerika .
• G7-landen: Hoewel de meest acute hongerrisico's in ontwikkelingslanden liggen, bereikt het inflatiekanaal de geavanceerde economieën via hogere importkosten voor kunstmest, graan, suiker, cacao en plantaardige oliën .

Waarschuwingen voor dubbele cijfers voedselinflatie in G7

• Schroders (juni 2026): David Rees, hoofd mondiale economie, waarschuwt dat een sterke El Niño bovenop de verstoring van de kunstmesttoevoer 'de voedselinflatie volgend jaar in de dubbele cijfers kan doen belanden' in geavanceerde economieën . Hij merkt op dat een stijging van 50% in de FAO-voedselprijsindex de voedselinflatie in de G7 in 2027 in de dubbele cijfers kan brengen en meer dan 1 procentpunt aan de algemene inflatie kan toevoegen .
• Citi Research (mei 2026): Waarschuwt dat de prijzen van landbouwgrondstoffen 'aanzienlijke opwaartse druk' ondervinden, waarbij de combinatie van de verstoring van de Straat van Hormuz en El Niño een nieuwe wereldwijde golf van voedselinflatie aanwakkert .
• Analistennota ("Super El Niño: Famine Follows War?"): Waarschuwt dat de 'perfecte storm' van door oorlog verstoorde energie- en kunstmestmarkten plus extreem weer een directe weg banen naar dubbele cijfers voedselinflatie in ontwikkelde economieën .
• Bloomberg (juni 2026): Meldt dat de El Niño een economie treft die 'niet voorbereid is op meer chaos' – met kunstmestkosten die al hoog zijn, zullen lagere oogstopbrengsten direct leiden tot hogere voedselprijzen voor de consument .
• FAO (juni 2026): De hoofdeconoom van de FAO waarschuwt dat de prijzen van maïs, sojabonen en tarwe al zijn gestegen, en dat een 'gevaarlijke piek in de voedselprijsinflatie later dit jaar' waarschijnlijk is tenzij de Straat weer wordt geopend .
• Fitch Ratings (juni 2026): Waarschuwt dat El Niño naar verwachting zal aanhouden tot begin 2027, wat risico's voor de inflatie oplevert, zelfs voor hoog gewaardeerde soevereine economieën .
• UBS (juni 2026): Bevestigde dat de door het Midden-Oosten veroorzaakte kunstmestschok nu door de wereldwijde voedselketen beweegt, wat het potentieel creëert voor een inflatiegolf in Azië later dit jaar en in 2027 .

Kanttekeningen en onzekerheden

Het International Food Policy Research Institute (IFPRI) was in april 2026 voorzichtiger en wees erop dat ruime wereldwijde graanvoorraden en gunstige vroege oogstomstandigheden de schok op korte termijn konden opvangen . De meeste latere analyses van juni 2026 zijn echter verschoven naar het ernstigere scenario, nu de sluiting van de Straat van Hormuz aanhoudt en de El Niño werkelijkheid is geworden.

Het label 'super El Niño' is geen officiële NOAA-classificatie, maar wordt veel gebruikt in financiële en mediaverslagen om een uitzonderlijk sterke gebeurtenis te beschrijven waarbij de zeewatertemperatuur in de oostelijke Stille Oceaan ten minste 2 graden Celsius boven normaal stijgt . De uiteindelijke ernst hangt af van de duur van de sluiting van de Straat van Hormuz, de exacte sterkte en het geografische patroon van de El Niño-regenvalafwijkingen, en of overheden strategische graanvoorraden vrijgeven of biobrandstofmandaten aanpassen .