EU zet grote stap naar digitale euro: wat de stemming in 2026 betekent voor een lancering in 2029

Hoe werkt de digitale euro? Een ECB-portemonnee via banken en fintechs

De digitale euro is ontworpen als een centrale bank digitale valuta (CBDC) — een elektronische portemonnee die door de ECB wordt uitgegeven, maar wordt gedistribueerd door commerciële banken en betaaldienstverleners (PSP's), waaronder fintechs . De ECON-commissie heeft een "pakket voor één munt" aangenomen dat uit drie delen bestaat: de oprichting van de digitale euro, de distributie ervan door PSP's en een kader voor contant geld en digitale euro-diensten .

In het distributiemodel treden banken en PSP's op als front-end tussenpersonen. Het Eurosysteem zal de schema- en verwerkingskosten voor zijn rekening nemen om de inkomstenstromen van banken te beschermen . De ECB schat dat de implementatie van de digitale euro banken tussen de €4 miljard en €5,8 miljard gaat kosten, aanzienlijk lager dan eerdere ramingen uit de sector, omdat banken infrastructuur kunnen delen en synergieën kunnen benutten .

Het tijdpad naar 2029: de pilot in 2027

De voorbereidingsfase van de ECB liep van november 2023 tot oktober 2025, gevolgd door een technische voorbereidingsfase die in november 2025 startte . Als de wetgeving in 2026 wordt aangenomen, plant de ECB een 12 maanden durende proef (pilot) in de tweede helft van 2027, met selecte betaaldienstverleners en eindgebruikers . De Banque de France bevestigt dat een "pilot mogelijk al medio 2027" kan worden gestart . Als de pilot succesvol is, kan een geleidelijke lancering in 2029 beginnen .

Waarom Europa een eigen digitale munt wil: betalingssoevereiniteit

De belangrijkste geopolitieke motivatie voor de digitale euro is het verminderen van de afhankelijkheid van Europa van door de VS gedomineerde betalingsnetwerken. Het eigen onderzoek van het Europees Parlement beschrijft de "voortdurende afhankelijkheid van niet-EU-betalingsnetwerken, met name Visa en Mastercard" als "een structurele kwetsbaarheid voor zowel Europese banken als de financiële soevereiniteit van de Unie" . Volgens ECB-gegevens zijn Visa en Mastercard verantwoordelijk voor ongeveer 61% van de kaartbetalingen in de eurozone en vrijwel alle grensoverschrijdende kaarttransacties .

ECB-directielid Piero Cipollone stelde in april 2026 dat de digitale euro "de buitensporige afhankelijkheid van Europa van niet-Europese aanbieders zal verminderen" en ervoor zal zorgen dat Europeanen "met hun geld kunnen betalen — overal in de eurozone — met een breed geaccepteerd, goedkoop betaalmiddel" . EU-commissaris voor Economische Zaken Valdis Dombrovskis voegde er in januari 2026 aan toe dat het Europese betalingsecosysteem "grotendeels wordt beheerd door niet-Europese entiteiten," wat "kwetsbaarheden creëert in een steeds meer gepolariseerde en gefragmenteerde mondiale omgeving" . Deze urgentie is toegenomen naarmate de trans-Atlantische betrekkingen verslechteren en het wereldwijde betalingslandschap fragmentatie vertoont .

Bankzorgen: leidt de digitale euro tot weglek van deposito's?

Commerciële banken hebben aanzienlijke zorgen geuit dat de digitale euro tot weglek van deposito's kan leiden, omdat klanten geld van hun commerciële bankrekeningen naar de door de ECB uitgegeven digitale portemonnee verplaatsen . De ECB erkent in eigen onderzoek dat een CBDC, "indien niet goed ontworpen, financiële-stabiliteitsrisico's kan veroorzaken en de structuur en schaal van bankintermediatie kan beïnvloeden" . Studies die door de Europese Commissie worden aangehaald, suggereren dat, afhankelijk van de omvang van de depotafnames, er een merkbare daling van het eigen vermogenrendement van banken kan optreden, vooral bij kleinere en middelgrote banken . De jaarlijkse inkomensverliezen voor banken kunnen oplopen van €2,1 miljard tot €4,2 miljard, met een bijbehorende herfinancieringsbehoefte van €3 miljard tot €11 miljard door vervanging van deposito's .

De ECB stelt echter dat deze risico's beheersbaar zijn. Uit technische gegevens van de ECB blijkt dat onder normale bedrijfsomstandigheden de impact op deposito's "beperkt is voor alle getoetste houdlimietniveaus," met geen enkele netto-uitstroom van bancaire deposito's bij houdlimieten van €3.000 of minder . De ECB wijst ook op het compensatiemodel in de wetgeving, dat ervoor zorgt dat banken "adequaat worden gecompenseerd" voor hun diensten, waarbij het Eurosysteem de schema- en verwerkingskosten voor zijn rekening neemt . Een analyse van Reuters van mei 2026 merkt op dat de kloof tussen de ECB en banken over deze kwesties de inspanningen om een eigen betalingssysteem te ontwikkelen, heeft bemoeilijkt .

Belangrijkste kenmerken: gratis basisdiensten, een betaalbaarheidslimiet en offline functionaliteit

De digitale euro is ontworpen met waarborgen om de financiële stabiliteit te beschermen:

• Gratis basisdiensten: Basale digitale euro-betaaldiensten worden gratis aangeboden aan particulieren .
• Betaalbaarheidslimiet: Er komt een limiet op het aantal digitale euro's dat een persoon mag aanhouden. Dit moet massale wegstroom van deposito's voorkomen en risico's voor de financiële stabiliteit beperken . De technische gegevens van de ECB bevestigen dat dergelijke limieten een centraal instrument zijn om verslechtering van deposito's te beperken .
• Online en offline: De digitale euro is ontworpen om zowel online als offline te werken, zodat deze ook zonder internettoegang beschikbaar is .

Volgende stappen

Het aannemen van het wetsvoorstel door de ECON-commissie maakt de weg vrij voor een stemming in de voltallige plenaire vergadering van het Europees Parlement, naar verwachting in juli 2026 . Daarna beginnen de onderhandelingen met de Raad van de EU (zogeheten triloog). Als de wetgeving eind 2026 wordt aangenomen, kan de ECB doorgaan met de pilot in 2027 en een lancering in 2029 voorbereiden .