Geopolitiek, niet economie, is nu de drijvende kracht achter de wereldwijde energietransitie

Deze toename wordt gedreven door een verlangen naar controle. Zoals een waarnemer uit de industrie opmerkte: "Zonne-energie is een van de weinige manieren waarop mensen wat meer controle kunnen krijgen, hun eigen stroom kunnen opwekken en hun blootstelling kunnen verminderen" aan volatiele fossiele brandstofprijzen . De online zoekinteresse naar zonnepanelen in het Verenigd Koninkrijk is sinds januari 2026 met 104% gestegen .

In Spanje ontvouwt zich een ander, maar even leerzaam verhaal. Een analyse van de denktank Ember wees uit dat huishoudens tijdens de huidige energiecrisis ongeveer €10 per maand bespaarden op hun elektriciteitsrekening, dankzij de snelle uitbreiding van wind- en zonne-energie in het land . De Spaanse wind- en zonnestroomproductie groeide tussen 2021 en 2025 met 37%, waardoor de invloed van gas – doorgaans de duurste energiebron – op de elektriciteitsprijzen afnam. Gas bepaalde de prijs slechts in 9% van de uren in het begin van 2026, tegenover 52% in 2021 . Het rapport berekent dat zonder deze uitbreiding van hernieuwbare energie de typische energierekening 19% duurder zou zijn geweest .

Overheden: prioriteit geven aan veerkracht boven de laagste kosten

Nationale overheden zijn ondertussen bezig met het herijken van hun energiestrategieën om prioriteit te geven aan veiligheid en veerkracht, zelfs als dit in strijd is met het streven naar de laagste energiekosten.

De Energy Transition Index 2026 van het World Economic Forum, gepubliceerd op 18 juni 2026, vat deze spanning direct samen. Het concludeert dat het energielandschap "fragmentarischer en gedreven door veiligheidsoverwegingen wordt, nu landen hun prioriteiten op het gebied van duurzaamheid, betaalbaarheid en veerkracht opnieuw in evenwicht brengen" . Voor het eerst in meer dan tien jaar daalde de wereldwijde transitiebereidheid, ondanks recordinvesteringen in schone energie, omdat landen meer uiteenlopende, nationaal gerichte strategieën nastreefden .

Deze verschuiving wordt weerspiegeld door de Issues Monitor 2026 van de World Energy Council, die concludeerde dat "geopolitiek en niet economie nu wordt gezien als de primaire drijfveer van de energietransitie" . Zelfs vóór het uitbreken van het conflict in het Midden-Oosten beschouwde de wereldwijde energiesector "geopolitieke dreigingen en onzekerheid als het bepalende kenmerk van het energielandschap" .

Het resultaat, zoals een analyse het stelde, is dat het doel om de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5°C "niet langer haalbaar is", waarbij leiders zich steeds meer richten op energiezekerheid en betaalbaarheid . De transitie vindt nog steeds plaats, maar klinkt heel anders – en wordt steeds ongelijker en meer gericht op veerkracht .

Beleggers: recordinvesteringen, sterke impuls voor schone energie, krimpende olie-uitgaven

Het gedrag van beleggers weerspiegelt dezelfde door veiligheid gedreven logica. Het World Energy Investment 2026-rapport van het IEA voorspelt dat $2,2 biljoen naar schone energietechnologieën zal gaan (hernieuwbare energie, netwerken, opslag, kernenergie, efficiency, elektrificatie), vergeleken met $1,2 biljoen voor fossiele brandstoffen – een verhouding van bijna 2:1 .

Belangrijke hoogtepunten zijn:

• Alleen al zonne-energie zal naar verwachting $365 miljard aantrekken in 2026, wat overeenkomt met bijna $1 miljard per dag .
• Olie-investeringen zullen naar verwachting voor een derde opeenvolgende jaar dalen en wereldwijd onder de $500 miljard uitkomen .
• De uitgaven aan elektriciteitsnetten, opslag en aanverwante infrastructuur nemen het grootste deel van het totaal aan schone energie voor hun rekening .

Het WEF waarschuwt echter dat geopolitieke risico's en fragmentatie leiden tot een "meer door veiligheid gedreven energietransitie, zelfs terwijl de investeringen hoog blijven" . Het IEA merkte zelf op dat de investeringsboom gedeeltelijk wordt gedreven door "inspanningen van landen om de tweede energiecrisis in minder dan vijf jaar aan te pakken" . Het resultaat is een paradox: er stroomt een recordhoeveelheid kapitaal naar schone energie, maar het tempo en de coördinatie van de transitie nemen af.

De spanning: recordkapitaal vs. afnemende dynamiek

Het grote plaatje, ondersteund door gegevens van het IEA, WEF, de Britse overheid en Ember, is duidelijk:

• De wereldwijde energie-investeringen bereikten een record van $3,3 biljoen in 2025 en liggen op koers voor $3,4 biljoen in 2026 .
• Schone energie neemt tweederde van die uitgaven voor zijn rekening .
• Maar geopolitieke fragmentatie zorgt ervoor dat landen uiteenlopende strategieën volgen, waardoor de algemene transitiebereidheid voor het eerst in meer dan tien jaar afneemt .

Dit is geen verhaal over een mislukte transitie. Het is een verhaal over een transitie die wordt hervormd door veiligheidsimperatieven – gedecentraliseerder, meer nationaal gericht en meer gericht op veerkracht. De zonne-energiehausse in het Verenigd Koninkrijk en het Spaanse hernieuwbare energieschild zijn concrete voorbeelden van deze verschuiving. De vraag die blijft, is of deze door veiligheid gedreven dynamiek kan worden gehandhaafd en gecoördineerd op mondiaal niveau.

Noot: Een vraag over de opmerkingen van VN-klimaatchef Simon Stiell tijdens de Bonn-klimaatgesprekken in juni 2026 kon niet worden beantwoord op basis van de beschikbare bronnen. Er zijn geen directe citaten of geverifieerde rapporten van die toespraak gevonden in de verstrekte materialen.