Zo wil de EU loskomen van China — en een eigen AI-chip-toekomst bouwen

Tijdens een top in Brussel op 18-19 juni 2026 gaven de 27 EU-leiders von der Leyen een formeel mandaat om nieuwe instrumenten te ontwikkelen tegen de effecten van goedkope, zwaar gesubsidieerde Chinese import . Het middelpunt is het diversificatie-instrument.

Belangrijkste bepalingen:

• Het instrument is een verplicht kader dat bedrijven moet dwingen overmatige afhankelijkheid van één land voor strategische input te vermijden, met China als primair doelwit .
• De Europese Commissie en handelscommissaris Maroš Šefčovič hebben aangegeven dat een voorstel bedrijven zou verplichten hun aanvoerketens te verschuiven als ze meer dan 40% van hun voorraden uit één enkele bron halen .
• Bedrijven zouden minstens twee of drie bronnen nodig hebben, geen uit hetzelfde land .
• Het instrument maakt deel uit van een bredere nieuwe handelsdefensieve gereedschapskist, naast mogelijke sectorspecifieke tarieven .
• Het is nog in ontwikkeling; exacte nalevingsdrempels, handhavingsmechanismen en tijdlijnen volgen in een Commissievoorstel later in 2026 .

Doelsectoren:
De prioritaire sectoren weerspiegelen de meest acute afhankelijkheden van de EU: kritieke grondstoffen (zeldzame aardmetalen), halfgeleiders, batterijen, zonnepanelen, elektrische voertuigen, staal en defensie-gerelateerde aanvoerketens .

Chips Act 2.0: de halfgeleider-hedge

De Chips Act 2.0 werd op 3 juni 2026 door de Europese Commissie voorgesteld als onderdeel van een 'Technologische Soevereiniteitspakket' dat ook een Cloud- en AI-ontwikkelingswet omvatte . De gestelde doelen zijn het verminderen van strategische afhankelijkheden in halfgeleiders en het ondersteunen van geavanceerde chipproductie in de EU .

Belangrijke kenmerken:

• Introductie van 'Grand Challenges' om de industriële ontwikkeling te stimuleren van chips van strategisch belang, met name AI-chips .
• Aanzwakken van de vraag naar geavanceerde AI-chips via een grootschalige uitrol van EU-datacenters .
• Een verplichte herzieningsclausule tegen september 2026, overeenkomstig artikel 40 van het oorspronkelijke Chips Act-kader .
• De Commissie krijgt noodbevoegdheden om tijdens een tekort commerciële contracten van halfgeleiderbedrijven te overrulen en hen te dwingen prioriteit te geven aan EU-crisiskritische orders .

De Nvidia-kwestie: geen expliciete uitsluitingsclausule

Een terugkerende vraag is of de Chips Act 2.0 Brussel de discretionaire bevoegdheid geeft om Nvidia uit te sluiten van EU-AI-projecten. De beschikbare officiële bronnen bevatten geen directe bepaling die een expliciet Nvidia-verbod zou toestaan. Het 'Grand Challenges'-mechanisme is echter ontworpen om de ontwikkeling van in de EU gemaakte AI-chips te ondersteunen en de afhankelijkheid van buitenlandse leveranciers te verminderen . De bredere beleidsrichting – het verminderen van strategische afhankelijkheden in geavanceerde halfgeleiders – impliceert sterk dat EU-AI-projecten die publieke financiering ontvangen, de voorkeur zouden kunnen geven aan Europese of geallieerde chipleveranciers boven niet-EU-leveranciers zoals Nvidia. In de openbaar gemaakte tekst komt geen expliciete 'Nvidia-uitsluitingsclausule' voor . Dit blijft een punt van actief politiek debat.

De geopolitieke druk achter het tweesporenbeleid

Vier gelijktijdige drukfactoren verklaren waarom de EU nu in actie komt.

1. China's exportbeperkingen op zeldzame aardmetalen

Op 4 april 2025 voerde China exportcontroles in op zeven zeldzame aardelementen (terbium, dysprosium, samarium, gadolinium, lutetium, scandium en yttrium) en permanente magneten die worden gebruikt in defensie, energie en de automobielsector, onder verwijzing naar nationale veiligheid . In oktober 2025 breidde China de controles uit naar vijf extra elementen met strengere controles voor halfgeleiderfabrikanten . De tweede golf werd opgeschort tot november 2026 , maar de Europese Centrale Bank waarschuwde dat deze beperkingen 'aanbodgedreven productieverliezen en hogere inflatie' in Europa zouden kunnen veroorzaken . Chinese zendingen van magneten van zeldzame aardmetalen daalden in mei 2025 met ongeveer 75% na de eerste golf . De EU reageerde door partnerschappen voor kritieke grondstoffen te versnellen en begin 2026 eigen exportbeperkingen in te voeren op afval van magneten van zeldzame aardmetalen .

2. Amerikaanse exportcontroles op AI-chips

De Verenigde Staten hebben sinds 2022-2023 de exportcontroles op geavanceerde AI-chips naar China gehandhaafd en aangescherpt. Dit heeft een cascade-effect voor de EU: ze moet zowel voldoen aan de door de VS geleide exportregimes als een eigen autonome AI-chipcapaciteit opbouwen om niet klem te komen zitten tussen het Amerikaanse exportbeleid en de Chinese hefboomwerking op de aanvoerketen. Het EU-Actieplan voor een AI-continent heeft expliciet als doel 'strategische autonomie te bereiken in het ontwerp en de productie van AI-halfgeleiders' .

3. Het recordhandelstekort van €360 miljard

De EU noteerde in 2025 het grootste handelstekort ooit van €360 miljard, en voor het eerst had elke lidstaat een handelstekort met China . Von der Leyen noemde dit een 'echte uitdaging' die een fundamentele reset van de EU-China-handelsbetrekkingen vereist .

4. Het vermijden van een volledige handelsoorlog

De officiële strategie van de EU is 'de-risken, niet ontkoppelen' . Het diversificatie-instrument en de Chips Act 2.0 zijn ontworpen om kwetsbaarheden te verminderen zonder een openlijke handelsoorlog met Peking uit te lokken, dat nog steeds de op een na grootste handelspartner van Europa is. De EU heeft ook diplomatieke kanalen bewandeld – von der Leyen sprak tijdens de EU-China-top in juli 2025 en de G7 in juni 2026 over overcapaciteit en wederkerigheid – terwijl ze tegelijkertijd defensieve handelsinstrumenten opbouwde. De Franse president Emmanuel Macron stelde een 'Europese tegenhanger van Section 301' voor, en Berlijn toonde zich open voor nieuwe instrumenten, mits 'niet gericht op specifieke ontvangers' .

Wat nu?

Het diversificatie-instrument is nog een voorstel in ontwikkeling. De Commissie zal later in 2026 een gedetailleerde wettekst opstellen, die zal worden onderhandeld tussen de lidstaten en het Europees Parlement. De Chips Act 2.0, voorgesteld op 3 juni 2026, bevindt zich op een parallel spoor met een beoogde definitieve aanname in het tweede kwartaal van 2027 .

Voor bedrijven die in Europa actief zijn – vooral in kritieke grondstoffen, halfgeleiders, batterijen, EV's, zonne-energie, staal en defensie – is de boodschap duidelijk: het tijdperk van aanvoerketens die op één land leunen, loopt ten einde. Bedrijven doen er goed aan nu al hun leveranciersconcentratie per land in kaart te brengen en diversificatiestrategieën voor te bereiden, nog voordat de wettelijke verplichting er is.