Japan verhoogt rente naar hoogste punt in 31 jaar, maar de yen blijft dalen: dit zijn de 3 krachten achter de aanhoudende zwakte

Op 19 juni 2026 handelt de Japanse yen rond de 161,12 per dollar — vlak bij het zwakste niveau in 40 jaar. Dit gebeurt slechts drie dagen nadat de Bank of Japan (BOJ) de beleidsrente verhoogde naar 1,0%, het hoogste niveau sinds 1995 . De kernverklaring voor deze schijnbare paradox is dat een enkele renteverhoging van 25 basispunten veel te klein is om de enorme structurele krachten te overwinnen die de yen verzwakken.

De 3 belangrijkste drijfveren

1. Het renteverschil tussen de VS en Japan is nog steeds enorm. De BOJ-rente van 1% wordt overschaduwd door de federal funds rate van de Fed van 3,50%–3,75%, een verschil van ruwweg 250–275 basispunten . De USD/JPY-carrytrade — yen lenen tegen lage rente om te investeren in dollaractiva met een hoger rendement — blijft zeer winstgevend en hedgefondsen blijven dit uitbuiten .

2. Record speculatieve shortposities tegen de yen. Speculanten hebben massaal ingezet op een verdere daling van de yen, op niveaus die in bijna tien jaar niet zijn gezien:

• Hefboomfondsen hadden begin juni meer dan 115.000 netto shortcontracten — een negenjarig hoogtepunt .
• Gecombineerde shortposities van hefboomfondsen en vermogensbeheerders bereikten $11 miljard, het hoogste peil sinds juli 2024 .
• De netto speculatieve shortpositie bereikte begin juni een 22-maands hoogtepunt van 130.000 contracten , en steeg op 9 juni verder naar 145.818 contracten — de meest pessimistische stand in negen jaar .
• De shortexpositie is drie weken op rij gestegen, een teken dat handelaren de geleidelijke aanpak van de BOJ als onvoldoende beschouwen .

3. De stapsgewijze BOJ-verhogingen zijn al ingeprijsd. De weg van 0% naar 1% is sinds maart 2024 genomen in kleine, goed gecommuniceerde stappen van 25 bp . Elke verhoging wordt volledig verwacht voordat hij plaatsvindt, waardoor de yen vaak verzwakt op een 'buy the rumor, sell the fact'-dynamiek. De verhoging van 16 juni zelf leidde tot een onmiddellijke daling: USD/JPY ging van 160,19 naar 160,38 — een winst van ongeveer 0,12% voor de dollar . Marktdeelnemers beschouwen 1% nog steeds als ruimschoots accommoderend in vergelijking met de eigen schattingen van de BOJ voor de neutrale rente.

Risico op interventie

Minister van Financiën Satsuki Katayama heeft de verbale waarschuwingen opgevoerd. Op 19 juni, met de yen op een 40-jarig dieptepunt, verklaarde zij dat de regering "in staat is om significante maatregelen te nemen tegen buitensporig speculatief gedrag" op de valutamarkt . Ze heeft herhaaldelijk gezegd dat de autoriteiten "altijd klaar staan om zo nodig stappen te ondernemen" en waarschuwde voor "beslissende actie" tegen buitensporige volatiliteit .

Japan heeft al bewezen bereid te zijn tot interventie. Tussen eind april en eind mei 2025 voerde de regering een recordinterventiecampagne uit, waarbij ¥11,73 biljoen (ongeveer $73 miljard) werd uitgegeven om de yen te verdedigen . Die campagne stopte de daling tijdelijk — de yen werd even sterker — maar slaagde er niet in de structurele trend te keren. In juni 2026 was de yen onder die interventieniveaus gezakt en bereikte op 18 juni 161,80 per dollar voordat hij stabiliseerde . De markten rekenen op een grote kans dat Tokio opnieuw zal ingrijpen, mogelijk wanneer de yen de 161,96 test, het zwakste niveau sinds 1986 .

De bredere economische context

De neutrale rente van de BOJ ligt ver boven 1%. De geschatte neutrale rente van de centrale bank ligt in een bandbreedte van 1,1%–2,5% . Dit betekent dat het huidige beleid op 1% nog steeds onder — of op de absolute ondergrens van — neutraal ligt. Vicegouverneur Shinichi Uchida gaf na de verhoging aan dat de BOJ van plan is "de beleidsrentes verder te verhogen... in lijn met de economische, prijs- en financiële omstandigheden" . Bloomberg meldde op 4 juni dat BOJ-functionarissen een verdere verhoging naar 1,25% in Q4 2026 hebben besproken .

De groothandelsinflatie versnelt. Stijgende importkosten door de zwakke yen werken door in de producentenprijzen, wat de urgentie voor de normalisatie van de BOJ vergroot. De centrale bank noemde "stijgende inflatiedruk" en het risico dat de inflatie duurzaam boven de 2%-doelstelling zou kunnen blijven als redenen voor de verhoging van juni .

Een beleidsdilemma rond afbouw. De BOJ bespreekt ook of de afbouw van de obligatieaankopen moet worden gepauzeerd of vertraagd. Functionarissen erkennen dat een snelle balansverkorting, in combinatie met renteverhogingen, de marktstress in Japanse economie met hoge schuld zou kunnen versterken . Dit creëert een lastige afweging: de BOJ wil verkrappen om de yen te ondersteunen, maar vreest oververkrapping.

Conclusie

De daling van de yen is een verhaal van een aanhoudend beleidsverschil, extreme speculatieve drukte en een geloofwaardigheidsachterstand die geen enkele kwartpuntverhoging kan oplossen. De 1%-rente van de BOJ is historisch hoog voor Japan, maar nog steeds laag in vergelijking met de rest van de wereld en ruim onder neutraal. Totdat de BOJ de markten verrast met een grotere verhoging of de Fed daadwerkelijk de rente verlaagt, zullen de carrytrade en speculatieve shorts de yen in de buurt van het 40-jarig dieptepunt houden — met een mogelijke interventie van Tokio alleen als laatste redmiddel, niet als trendbreker.