EU-leiders geven von der Leyen groen licht voor nieuwe handelsinstrumenten tegen China

Op de tweedaagse top in Brussel van 18-19 juni 2026 hebben de Europese leiders hun meest beslissende stap tot nu toe gezet om wat zij een 'schok' voor de Europese economie noemen het hoofd te bieden: de toestroom van Chinese export. De gesprekken legden diepe interne verdeeldheid bloot, resulteerden in een duidelijk mandaat voor nieuwe handelsverdedigingsinstrumenten en leverden opmerkelijke resultaten op het gebied van Rusland-sancties en Oekraïne.

Nieuwe handelsinstrumenten goedgekeurd

Op de eerste dag van de top gaven de 27 leiders Ursula von der Leyen formeel de opdracht om twee nieuwe handelsinstrumenten te ontwikkelen :

1. Een 'Europese voorkeur'-mechanisme: Dit nieuwe instrument is ontworpen om overheidsopdrachten en investeringen naar Europese leveranciers te sturen, in lijn met het principe van wederkerigheid dat von der Leyen al lang bepleit bij overheidsopdrachten.

2. Een versterkt handelsverdedigingsinstrumentarium: Dit omvat een agressiever gebruik van bestaande anti-subsidie- en anti-dumpinginstrumenten, evenals voorstellen voor volledig nieuwe maatregelen om de instroom van staatsgesubsidieerde Chinese goederen tegen te gaan. De Commissie had al voor de top aangekondigd nieuwe handelsinstrumenten te zullen voorstellen, waaronder strengere screening van buitenlandse subsidies en een 'nieuw instrument' om kritieke toeleveringsketens weg van China te diversifiëren.

Wat drijft de urgentie

EU-leiders omschreven de situatie als een 'schok' voor de Europese economie. Verschillende factoren liggen aan de basis van de urgentie:

• Een golf van goedkope, zwaar gesubsidieerde Chinese export die sectoren als elektrische auto's, staal, zonnepanelen en basisgoederen overspoelt en Europese producenten onder druk zet.
• Een snel verslechterend EU-China handelstekort — de hoeveelheid goederen die China naar de EU verkoopt, is het afgelopen decennium sterk gestegen en versnelt nog steeds.
• China's enorme overcapaciteit in strategische industrieën, waarvan de EU gelooft dat dit een bewuste, door de staat gestuurde strategie is om deflatie te exporteren en wereldwijde marktaandelen te veroveren.
• Een fragiele Europese industriële basis — veel industrieën zijn al verzwakt door hoge energieprijzen en een post-pandemische vertraging, waardoor ze kwetsbaar zijn voor een prijzenoorlog.

Haviken vs. duiven: de interne verdeeldheid

De top legde diepe verdeeldheid bloot, waarbij lidstaten uiteenvielen in twee kampen :

Voor agressieve actie (de 'haviken'):

• Frankrijk (leidend), Italië, Spanje en Polen — ondertekenden een niet-papier dat aandrong op veel strengere maatregelen, waaronder het sneller gebruiken van anti-subsidie-onderzoeken en nieuwe tarieven. Frankrijk had eerder een algemeen tarief van 30% op Chinese import of een eurodevaluatie van 20-30% ten opzichte van de renminbi geopperd. De Europese Volkspartij (EVP) waarschuwde dat de EU moet handelen 'voordat China de Europese industrieën verlamt'.

Voor terughoudendheid (de 'duiven'):

• Duitsland en verschillende Noord-Europese staten waarschuwden voor een volledige handelsoorlog, uit angst voor vergelding tegen Duitse auto-export en verstoring van diep geïntegreerde toeleveringsketens.
• Hongarije en Slowakije verzetten zich ook, met het argument dat agressieve tarieven hun economieën zouden schaden en dat dialoog met Beijing de voorkeur verdiende.

Het resultaat was een compromis: von der Leyen kreeg haar mandaat, maar de exacte maatregelen en hun tijdschema's moeten nog worden onderhandeld, met felle gevechten verwacht over specifieke tariefniveaus en sectorale reikwijdte.

Andere belangrijke besluiten: Rusland-sancties en Oekraïne

De top leverde verschillende opmerkelijke resultaten op met betrekking tot Rusland en Oekraïne :

• Unanieme verlenging van economische sancties tegen Rusland met één jaar: Leiders stemden ermee in om af te stappen van de eerdere cyclus van verlenging om de zes maanden (die regelmatig vetomogelijkheden creëerde) naar een eenmalige jaarlijkse verlenging, wat het sanctieregime meer stabiliteit geeft.
• Goedkeuring van een gezamenlijke slotverklaring over Oekraïne voor het eerst sinds het begin van de oorlog, waarin de inzet van de EU om Oekraïne te steunen 'zolang het duurt' wordt bevestigd.
• Ontvangst van de Oekraïense president Volodymyr Zelenskyy voor een debat over EU-toetreding en mogelijke vredesonderhandelingen, hoewel er geen formeel besluit over het tijdschema voor toetreding werd aangekondigd.